ගොවිතැනින් තොර සිංහලකමක් ගැන කතා කළ නොහැකි පරිදි ඒ එකිනෛක බැඳී ඇත. මුළු සිංහල සංස්කෘතියම පාහේ ගොවිතැන සමග බැඳුනේ වෙයි. අපේ ගොවිතැන පිරිහීම සිංහල සංස්කෘතිය පිරිහීමටත් අවසානයේ ජාතිය පිරිහීමටත් හේතුවෙයි.

Preview

ලංකා ඉතිහාසය



Powered by දහම් විල


Powered by දහම් විල


Powered by දහම් විල


Share this page
Powered by දහම් විල

දළදා ගමන් මාළිගාව


අස්‌ගිරි මහා විහාරයේ ආරම්භය
ලේඛනගත මූලාශ්‍ර ඇසුරින් දඹදෙණියේ දෙවැනි පරාක්‍රමබාහු රජු (රා. ව. 1236 - 1270) විසින් කරවන ලදැයි සැලකෙන සෙංකඩගල නුවර ඉදිකරන ලද මුල් ම ඉදිකිරීම වශයෙන් මේ දක්‌වා හඳුනාගත හැකිව පවතින එක ම ස්‌ථානය වන්නේ අස්‌ගිරි මහා විහාරය යි. වනවාසී භික්‌ෂු මූලස්‌ථානය වූ එය නගරයේ පැරණිතම විහාරය බවද අස්‌ගිරි තල්පත සහ කුරුණෑගල විස්‌තරය අනුව පැහැදිලි වෙයි. දෙවැනි පරාක්‍රමබාහු රජුගේ සේනාපති වූ සිරිවර්ධන නමැත්තා විසින් සිරිවර්ධන පුර නොහොත් මහනුවර කරවීමෙන් පසුව අස්‌ගිරි විහාරයත් කරවා ඇතැයි අස්‌ගිරි තල්පතේ සඳහන් වෙයි. නමුත් කුරුණෑගල විස්‌තරය සඳහන් කරන්නේ මෙම විහාරයත්, සිරිවර්ධනපුරයත් යන යුගලය ම දඹදෙණියේ දෙවැනි පරාක්‍රමබාහු (රා. ව. 1236 - 1270) රජු විසින් කරවන ලද බවකි. චූලවංශය ද මේ බව සනාථ කරයි.

"ඒ බුජො පරක්‌කන්බාහු මහරජ සෙංකඩගල රාඡ්ජය කළ කල්හි අස්‌ගිරි වෙහෙර වසන මහ සංඝයාට නිති දන් දෙති, සිවුරු දෙති." (කුරුණෑගල විස්‌තරය)

එසේ කුරුණෑගල විස්‌තරය සඳහන් කරන්නේ ස්‌වකීය සොහොයුරු දෙවැනි පරාක්‍රමබාහු (රා. ව. 1236 - 1270)විසින් සිරිවර්ධන නුවර කරවා එහි අස්‌ගිරි විහාරය ද කරවීමෙන් ඉක්‌බිතිව එහි රජ පැමිණි, කලක්‌ අස්‌මඬලේ අභයසුන්දරාරාමයේ පැවිදිව සිටි ඔහුගේ සොහොයුරු වූ බුජො පරාක්‍රමබාහු විසින් එම අස්‌ගිරියේ භික්‍ෂු සංඝයා වෙනුවෙන් මහත් සේ පුද පූජා පැවැත්වූ බවයි. නමුත් අස්‌ගිරි විහාරය සතුව වර්තමානයේ පවතින පැරණිතම පුරාවිද්‍යාත්මක සාධකය වශයෙන් හඳුනාගත හැක්‌කේ අස්‌ගිරි ආදාහන මළුව නමින් හඳුන්වන භූමියේ පිහිටි දා හතර වන සියවසට පමණ අයත් යෑයි නිගමනය කළ හැකි ගෙඩිගේ ගොඩනැඟිල්ල යි.

අස්‌ගිරියේ ආදාහන මළුව
අස්‌ගිරි මහා විහාරය දඹදෙණි යුගයේ ඉදිකරන ලද්දේ වී නමුත්, එහි දැනට ශේෂ වී තිබෙන ඇති පෞරාණික ම ඉදිකිරීම වන අස්‌ගිරි ගෙඩිගේ පිහිටා තිබෙන ආදාහන මළුව වූ කලී ගම්පොළ යුගයේ තුන්වැනි වික්‍රමබාහු රජු විසින් ස්‌වකීය මෑණියන් වූ චන්ද්‍රdවතී දේවිය ආදාහනය කරන ලද ස්‌ථානය යි. තවත් ප්‍රවෘත්තියකට අනුව එම චන්ද්‍රdවතී දේවිය වූ කලී මහනුවර සේනාසම්මත වික්‍රමබාහුගේ බිසව යි. එවක්‌ පටන් මෙම ස්‌ථානය ප්‍රකට වන්නේ උඩරට රජුන්ගේ ආදාහනය පැවැත්වන ස්‌ථානය වශයෙනි. පෘතුගීසි ඉතිහාස ලේඛක වැලන්ටයින්ගේ වාර්තාව අනුව පළමුවැනි විමලධර්මසූරිය (1604), ඔහුගේ පුත් වූ මහා අස්‌ථාන කුමරු, විමලධර්මසූරියගේ බිසව වූ කුසුමාසන දේවිය (1612), සෙනරත් මහරජු (1635), දෙවැනි රාජසිංහ (1687), දෙවැනි විමලධර්මසූරිය (1707), වීර පරාක්‍රම නරේන්ද්‍රසිංහ (1739), ශ්‍රී විජය රාජසිංහ (1747), කීර්ති ශ්‍රී රාජසිංහ (1782) සහ රාජාධි රාජසිංහ (1798)යනාදීන්ගේ ආදාහන මංගල්‍යයන් පවත්වා ඇත්තේ ද මෙහි දී ය. සම්ප්‍රදාය අනුව රජු, රාජමාතාව සහ රජුගේ වැඩිමල් සොහොයුරිය යනාදින්ගේ පමණක්‌ ආදාහන කටයුතු මෙහි සිදුකරන ලද අතර සෙස්‌සන්ගේ ආදාහන කටයුතු සඳහා වෙන් කර පැවති කොටස වන්නේ උඩවත්ත කැලෑවේ රාම විහාරය පසුපසින් වූ බණ්‌ඩගෙතැන්න නම් ප්‍රදේශය යි. මුල්කාලීනව ආදාහන මළුව ප්‍රධාන මළු තුනකින් යුක්‌ත විය. උඩ මළුවේ ගෙඩිගේ විහාරය තිබුණු අතර, ආදාහන කටයුතු සිදු වී ඇත්තේ මැද මළුවේ ය.


බ්‍රිතාන්‍ය ජාතික ජෝන් ඩේවිගේ වාර්තාවලින් ද මේ බව පෙන්වා දෙනු ලැබේ. මේ හේතු කොටගෙන අද ද මෙම ස්‌ථානය හඳුන්වනු ලබන්නේ අස්‌ගිරි ආදාහන මළුව වශයෙනි. රාජකීය ආදාහනයන් හැරුණු විට මෙහි සිදු වී තිබෙන සුවිශේෂීම ආදාහනයක්‌ වශයෙන් හමුවන්නේ ශ්‍යාමෝපසම්පදාව පිහිටවූ උපාලි මහතෙරුන් වහන්සේගේ ආදාහනය සිදුවීම යි.

1815 දී බ්‍රිතාන්‍යයන් උඩරට අල්ලාගන්නා විටත් මෙම ආදාහන මළුවේ රාජකීය සුසාන ස්‌මාරක පැවති බව පෙනේ. 1828 දී සටහනක්‌ තබන මේජර් ෆෝබ්ස්‌ දක්‌වන ලද ආකාරයට 1828 මැයි මස වන විටත් දෙවැනි රාජසිංහ රජුගේ සොහොන මෙහි පැවතියේ ය. නමුත් 1837 දී රචනා කරන ලද වාර්තා අනුව පෙනී යන්නේ එම සොහොන් ස්‌මාරකයේ ගල් ඉවත් කිරීම නිසා එය පස්‌ කන්දක්‌ මෙන් දිස්‌ වූ බවයි. 1878 - 80 වකවානුවේ දී සිදු වූ දුම්රිය මාර්ග තැනීමේ කටයුතු නිසා මෙහි වූ සෙසු ස්‌මාරක ද ඉවත් කිරීමට බ්‍රිතාන්‍යයන් කටයුතු කරන ලදී. එහෙත් ආදාහන මළුවේ පිහිටි පැරණි ගොඩනැඟිල්ල පමණක්‌ ඉතිරි වී තිබුණි.

ගෙඩිගේ සම්ප්‍රදාය

අනුරාධපුර යුගයේ ගන්ධකුටි වර්ගයේ ප්‍රතිමාගෘහ ආකෘතියේ ම එක්‌තරා විකාශන අවධියක්‌ සේ සලකනු ලබන ගෙඩිගේ සම්ප්‍රදාය හැඳින්වීම උදෙසා පාළි බසින් 'ගිඤ්ජකාවස්‌ථ' යන පදය යොදනු ලැබේ යෑයි ආචාර්ය පරණවිතාන ශූරීන් විසින් මහා රූපසිද්ධි සන්නය ඇසුරින් දක්‌වයි.එච්. සී. පී. බෙල් මහතා විසින් අදහස්‌ දක්‌වා තිබෙන්නේ 'ගෙඩිගේ' යන්නෙහි 'ගෙඩි' යන සන්ධි පදය සංස්‌කෘත බසෙහි යෙදෙන ඝටිකා යන්නට සමාන බවයි. කෙසේ නමුත් ගෙඩිගේ යනු 'ගඩොලින් සැදි වහලක්‌ සහ බිත්ති සහිත ගොඩනැගිල්ලක්‌ බව' සනාථ කිරීමට ඒ ඒ විද්වතුන් උත්සුක වී තිබේ.මේ බව සනාථ කෙරෙන ප්‍රකාශයක්‌ පොළොන්නරු යුගයට අයත් බුත්සරණෙහි අන්තර්ගත වෙයි.

".....රිදී උළුයෙන් බැඳි ගෙඩි ගෙයෙක්‌හි වැඩහිඳිනා....."(බුත්සරණ, 239 පිට)

පොලොන්නරුව යුගයේදී මෙම ගොඩනැඟිලි විශේෂය'ගෙඩිගේ' යනුවෙන් හඳුන්වා තිබෙන්නේ ගඩොලින් තැනූ ගොඩනැඟිල්ලක්‌ නිසා බව ඒ ඇසුරින් වටහා ගැනීමට පිළිවන. එමෙන්ම බුද්ධඝෝෂ අටුවාචාරීන්ගේ රූපසිද්ධි සන්නයේ දක්‌වා තිබෙන්නේ ද 'ගඩොලින් පමණක්‌ කරවූ ගොඩනැඟිල්ල' ගෙඩිගේ නම් වන බවයි.

".....සියලු උළුමුවා ගෙයි හෙවත් ගෙඩිගෙයි....."(බුත්සරණ, 239 පිට)

මෙම ගොඩනැඟිලි සම්ප්‍රදාය බෙහෙවින් ජනප්‍රියභාවයට පත් ව ඇත්තේ පොළොන්නරු යුගයේ දී බව පෙනෙන්නට තිබේ. ගඩොලින් ම තැනූ වහළක්‌ සහිත මෙම දියුණු වාස්‌තු විද්‍යා ඉදිකිරීම් සම්ප්‍රදායට උදාහරණ වශයෙන් පොළොන්නරුවේ ථූපාරාම, ලංකාතිලක සහ තිවංක ප්‍රතිමාඝර හඳුනාගත හැකිය. අනුරාධපුරයේ ඇතුළු නුවර ද ගෙඩිගෙයක්‌ පැවති බව ඇතැම් තැනක සඳහන් වෙයි. මාතලේ දිස්‌ත්‍රික්‌කයට අයත් නාලන්දා ගෙඩිගෙය මේ යටතේ හඳුනාගෙන ඇති ඉහළම ගණයේ නිර්මාණයයි. දකුණු ඉන්දියාවේ මාමල්ලපුරම් හි ශෛලමය නිර්මාණාකෘති මේ සඳහා උපයෝගී කොටගෙන තිබේ. පසුකාලීනව 14 වැනි ශතවර්ෂයේ දී, එනම් ගම්පොළ යුගයේ දී කරවන ලද ගඩලාදෙණි විහාරය ද මේ ගෘහ නිර්මාණ සම්ප්‍රදාය ඉහළින් ම පිළිබිඹු කරන ස්‌ථානයකි.

ගෙඩිගේ යන්නෙහි නිරුක්‌තිය හා සම්බන්ධයෙන් කුරුණෑගල විස්‌තරය නම් විත්ති පොත මගින් ඉදිරිපත් කෙරෙන අදහස ද විද්වතුන්ගේ අවධානය පිණිස යොමුවිය යුතුය.

".....දන් වේලාවට දන්ගෙඩිය ගසන පිණිස තැනූ ගෙඩිගේ ද....." (කුරුණෑගල විස්‌තරය)

වනවාසී විහාරයන් හි දාන වේලාව පිළිබඳව භික්‍ෂුන් වහන්සේලාට සංනිවේදනය කිරීම පිණිස යොදාගන්නා ක්‍රමවේදය නම් 'දන් ගෙඩිය' නමින් හඳුන්වන දැවමුවා නිර්මාණයට තවත් දැව දඬුවකින් පහරදීම යි. ඉන් නැගෙන අඩු තාරතාවයකින් යුක්‌ත ශබ්දය ඔස්‌සේ දාන වේලාව පිළිබඳව සංනිවේදනය කෙරේ. කුරුණෑගල විස්‌තරය දක්‌වන්නේ එම ගෙඩිය තබනු පිණිස කරවන ලද ගොඩනැඟිල්ල ගෙඩිගේ නම් වන බවයි. එය බොහෝ දුරට සමාන වන්නේ වර්තමානයේ දී ද භාවිත වන ඝණ්‌ඨා කුලුන ආකෘතියට ය. පොළොන්නරු යුගයෙන් පසු ගෙඩිගේ නමින් හැඳින්වූයේ ගඩොලින් කරවූ ගොඩනැඟිලි විශේෂය පමණක්‌ නොවන බව මේ මගින් පැහැදිලිව පෙනී යයි.

අස්‌ගිරි ගෙඩිගේ

ආදාහන මළුවේ පිහිටා ඇති සුවිශේෂී ම ගොඩනැඟිල්ල වන්නේ 'ගෙඩිගේ' නමින් හඳුන්වන ඉදිකිරීම යි. බාහිර හා අභ්‍යන්තර සැකැස්‌ම අනුව නිශ්චිත වශයෙන් ම 14 වැනි ශතවර්ෂයට අදාළ කරගත හැකි මෙය ගඩලාදෙණි විහාරයේ හා මහනුවර නාථ දේවාලයේ සැලසුමට සමානකම් පළකරයි. ජනප්‍රවාදයකට අනුව තුන්වැනි වික්‍රමබාහු රජුගේ මෑණියන්ගේ ආදහනයෙන් පසුව භෂ්මාවශේෂ තැන්පත් කොට ගෙඩිගේ කරවා බෝධියක්‌ ද රෝපණය කරවා ඇත. අස්‌ගිරි ගෙඩිගේ එකල හැඳින්වුණේ 'රත්නභානු' නමින් බව මහාචාර්ය අනුරාධ සෙනෙවිරත්න සඳහන් කරයි. එය බොහෝ කලක පටන් රමණීය බුදු මැදුරක්‌ වශයෙන් පරිහරණය කරන ලද බව එහි ඇති පැරණි සිතුවම්වලින් ප්‍රකට වෙයි.

ගෙඩිගේ ඉදිකර තිබෙන්නේ විශාල කළුගල් කුට්‌ටි භාවිතයෙනි. පියස්‌ස ද කළුගලින් ම නිමවා ඇත. දකුණු ඉන්දීය ගෘහ නිර්මාණ ශෛලියට අනුගත වෙමින් පොළොන්නරු යුගයේ පටන් විකාශනය වූ ප්‍රතිමාගෘහ ඉදිකිරීමේ පොදු ආකෘතිය අනුව යමින් ගර්භගෘහයක්‌ සහ ද්වාර මණ්‌ඩපයක්‌ සහිතව මෙම ගොඩනැඟිල්ල ඉදිකර ඇත. එහෙත් භාරතීය ගෘහ නිර්මාණවල දකින්නට ලැබෙන පියස්‌සේ විමාන වෙනුවට මෙහි දක්‌නට ඇත්තේ චෛත්‍යයකි.

මෙම ගොඩනැඟිලි ආකෘතියට බෞද්ධ මුහුණුවරක්‌ දීම එහි අභිප්‍රාය බව පැහැදිලි ය. ගෙඩිගේ ගොඩනැඟිල්ලේ පිටත බිත්තියේ ව්‍යාජ කුලුනු හා ව්‍යාජ දොරටු මෙන් ම විචිත්‍ර බොරදම් කැටයම් ද නිර්මාණය කර ඇත.

ගොඩනැගිල්ලේ පාදම සමසතරැස්‌ ය. එක්‌ පසෙක දිග අඩි 21 කි. ගර්භ ගෘහයේ පිටත බිත්තියේ සිට නෙරාගිය කොටස දිගින් අඩි 14ක්‌ හා පළලින් අඩි 10ක්‌ වේ. ද්වාර මණ්‌ඩපයේ ඇතුළත දිගින් අඩි 7.5ක්‌ වන අතර පළල අඩි 6.5කි. ශිඛරය ද සම`ග සම්පූර්ණ උස අඩි 35කි. ගෙඩිගෙයෙහි බිත්ති ව්‍යාජ කුලුනුවලින් යුක්‌ත වන සේ නිර්මාණය කර තිබේ. සෑම ව්‍යාජ කුලුනක ම ව්‍යාජ පේකඩ සහිත ය.

තුන්වැනි වික්‍රමබාහු රජු විසින් මෙම ස්‌ථානයෙහි ගෙඩිගේ නිර්මාණය කිරීමෙන් ඉක්‌බිතිව එය අස්‌ගිරි විහාරයේ ග්‍රන්ථධූරය පුරන භික්‌ෂුන් වහන්සේලා විෂයෙහි පූජා කරන ලදී. එහි වතාවත් කිරීමේ වගකීම පැවරුණේ රජුගේ සොහොයුරු වූ රාජනාරායණ වික්‍රමබාහු මහා ස්‌ථවිරයන් වහන්සේගේ වෙතට ය. උන්වහන්සේ ගෙඩිගේ ආදාහන මළුවේ වැඩ වෙසෙද්දී ආරම්භ වූ භික්‌ෂු පරපුරෙන් බොහෝ ධර්මධර යතිවරයාණන් වහන්සේලා බිහිවූහ. මෙයින් ආරම්භ වූ ස`ග පරපුර සෙංකඩගල වීර වික්‍රම, දෙවැනි විමලධර්මසූරිය ආදී රජුන්ගෙන් බුහුමන් ලදහ. එමෙන්ම බුදුසමය පිරිහී පැවති අවදියේ දී උන්වහන්සේලා විසින් ලක්‌දිව පුරා ධර්ම ශාස්‌ත්‍රීය කටයුතු පෝෂණය පිණිස කටයුතු කරන ලද ආකාරය ද මූලාශ්‍ර මගින් පැහැදිලි වෙයි.

දෙවැනි විමලධර්මසූරිය සමයේ දී සපුවිද සරණංකර හිමියන්ගේ ශිෂ්‍ය වූ රම්මල වනරතන හිමියන් අස්‌ගිරි ගෙඩිගේ විහාරයේ අධිපතීත්වය දැරූ අතර, එම පරපුරෙන් පැවත ආ 'ඒකනායක සුමංගල' නම් ගණින්නාන්සේ නරේන්ද්‍රසිංහ රාජ්‍ය සමයේ දී කඩදොර විහාරයේ වැඩ වෙසෙමින් මහනුවර ගෙඩිගේ විහාරයේ ද භාරකාරීත්ව උසුළා ඇති බව කඩදොර තුඩපතේ සඳහන් වෙයි.

ශ්‍යාමෝපසම්පදාව පිහිටවීමෙන් පසුව ගොලහැන්වත්තේ ධම්මකීර්ති මහතෙරුන්ගේ ශිෂ්‍ය වූ ගොලහැන්වත්තේ ධම්මසිද්ධි මහතෙරුන් වහන්සේ විසින් මෙහි භාරකාරීත්වය දරන ලද බව ඇතැම් තැනක සඳහන් වෙයි. එමෙන් ම උපසම්පදාව පිහිටවීමෙන් පසුව ගෙඩිගේ විහාරයෙහී සීමා පනවා සම්මත කොට, උඩවාහලවත්ත අසල වූ අස්‌ගිරි සේනාසනයේ විදර්ශනාධූරයෙහි මෙන් ම, ගෙඩිගේ විහාරයට යාබද වෙනත් විහාරස්‌ථානවල ග්‍රන්ථධූරයෙහි ද යෙදීමට අවශ්‍ය පහසුකම් සලසා දෙනු ලැබුණි. ඇතැම් විශ්වාසයන්ට අනුව ගෙඩිගේ බද්ධ සීමාව, ශ්‍යාමොපසම්පදාව පිහිටවීමට පූර්වයෙහි පටන් පැවති විනය සීමාව ලෙස සැලකේ.

අස්‌ගිරි ගෙඩිගේ සහ දළදා සංස්‌කෘතිය

සීතාවක රාජසිංහ සමයේ දී දෙල්ගමුවේ ස`ගවන ලද දළදා වහන්සේ පළමුවැනි විමලධර්මසූරිය රජු විසින් ඉදල්ගස්‌හින්න, ඌව මාර්ගයෙන් හෝ දැරණියගල, සතර කෝරළය මාර්ගයෙන් හෝ සෙංකඩගල වෙත වැඩමවාගෙන විත් දළදා වහන්සේ වෙනුවෙන් ස්‌ථිර මාලිsගාවක්‌ නොමැති වූ නිසා තාවකාලිකව එක්‌රැයක්‌ මෙම ගෙඩිගෙයෙහි ගත කර තිබේ.

වර්තමාන දළදා පෙරහැරේ අවසන් රන්දෝලි පෙරහැර රාත්‍රී විදි සංචාරයෙන් පසුව කරඬු වහන්සේ වැමවාගෙන යනු ලබන්නේ මෙම ගෙඩිගේ විහාරය වෙත ය. දළදා වහන්සේ දෙල්ගමුවේ සිට වැඩමවද්දී එක්‌ රැයක්‌ ගෙවූ ස්‌ථානයට කරන සත්කාරයක්‌ වශයෙන් ද, මෙහි පළමුවරට ආදාහනය කළ චන්ද්‍රdවතී දේවියගේ පටන් මෙහි ආදාහනය කරන ලද රජුන්ට කෙරෙන ගෞරවයක්‌ වශයෙන් ද මේ සිරිත පැවතෙන්නේ යෑයි අදහස්‌ පවතී. තවත් අදහසක්‌ අනුව රාජ්‍යත්ව සංකේතය වූ දළදාව සුරක්‌ෂා කිරීමේ වගකීම දැරූ වනවාසී භික්‌ෂුන් වහන්සේලා වෙනුවෙන් පවත්වනු ලබන ආචාර පූජාවක්‌ වශයෙන් මෙම සිරිත පැවතෙන්නේ යෑයි කියනු ලැබේ. දළදා පෙරහැරේ ගමන් මාර්ගයේ දී වැඩසිටින්නා වූ ස්‌ථානයක්‌ වන හෙයින් මෙම ස්‌ථානය 'දළදා ගමන් මාලිsගාව' යනුවෙන් ව්‍යවහාර වෙයි.

අවසන් රන්දෝළි පෙරහැර අවසානයේ දී පෙරහැර කරඬුව ගෙඩිගේ ගමන් මාළිගාවට වැඩම කරවූ පසුව,පෙරහැර කරඬුවට පළඳවා ඇති ආභරණ සියල්ලෙහි වට්‌ටෝරු කියවාබලා ගෙඩිගේ විහාරාධිපති නායක තෙරුන් වහන්සේ විසින් කරඬුව බාරගනු ලැබේ. අනතුරුව ගෙඩිගේ විහාරයේ බුද්ධ ප්‍රතිමාව ඉදිරිපිට පෙරහැර කරඬුව වඩා හිඳුවා පුද සත්කාර පවත්වනු ලැබේ. මහදේවාලයේ (විෂ්ණු දේවාලයේ) බස්‌නායක නිලමේ විසින් ගෙඩිගේ මුරය වෙනත් පිටිසර දේවාලයක බස්‌නායක නිලමේ කෙනෙකු වෙත පවරා ඒ බව දියවඩන නිලමේතුමා වෙත වාර්තා කරයි. කරඬුව ගෙඩිගෙයෙහි වැඩසිටින කාලය තුළ සාමාන්‍ය පරිදි අලුයම් තේවාව, බුද්ධ පූජාව පවා සිදුකරන අතර දහවල් දානය දළදා මාලිගාවේ දී පිළියෙල කොට ගෙඩිගේ වෙත යනු ලැබේ. එතැන් පටන් පසුදින දහවල් පෙරහැර සඳහා කරඬුව ගෙඩිගේ විහාරයෙන් පිටත් කරන තැන තෙක්‌ ම එහි ආරක්‌ෂාව දැරිය යුත්තේ එම බස්‌නායක නිලමේවරයා විසිනි. ගෙඩිගේ විහාරයෙන් කරඬුව යළි වැඩමවීමේදී ද නැවතත් වට්‌ටෝරු පරීක්‌ෂා කිරීම සිදුකරනු ලැබේ. ආදාහන මළුව වූ කලි රාජකීය සුසානයක්‌ වුවත්, දළදා වහන්සේ විෂයෙහි 'කිල්ල' සංකල්පය බලනොපැවැත්වීම නිසා ගෙඩිගෙය දළදා ගමන් මාළිගාව වශයෙන් භාවිත කරනු ලැබේ. 

නිමේෂ තිවංකර සෙනෙවිපාල
ප්‍රාචීන පුස්‌තකාලය, ශ්‍රී දළදා මාළිගාව

නූතන තාක්‍ෂණික ලෝකය පවා මවිත කරවන ඇත් පහන.


ධාතු ගර්භයක තිබී හමු වූ දැදිගම ලෝකඩ ඇත්පහන අද ලෝක ප්‍රසිද්ධ වී තිබේ. මෙම බුහුටි පහන හෙළ කලාකරුවාගේ අභිමානයේ ආලෝකය දියත පුරා විහිදුවීමට සමත් වූ විශිෂ්ට නිර්මාණයකි. විශ්මිත නූතන තාක්‍ෂණික ලෝකය පවා මවිත කරවන සුළු මෙම ඇත් පහන කොළඹ කෞතුකාගාරයේ මහජන ප්‍රදර්ශනය සඳහා තැන්පත් කර ඇත. එය දම් වැලකින් එල්ලා තැබිය හැකිසේ නිමවූවකි. තෙල් පුරවනු ලබන්නේ ඇතාගේ කුසටය. ඇතා සිටගෙන සිටින වෘත්තාකාර තැටිය වටේට තිර යොදනු ලැබෙයි. තෙල් ගලාගෙන එන්නේ එහි දැවෙන තෙල් ප්‍රමාණය අනුවය. තැටියේ තෙල් පිරෙන විට වැඩිපුර තෙල් ගලා ඒම ස්වයංක්‍රීයව නවතියි. පහන එල්ලා තැබීමට යොදා ගත් දම්වැල පවා නැට්ටුවන්ගේ සහ බෙරවාදකයන්ගේ රූප දම්වැල් පුරුක් සේ සාදා ඇතා පිටෙහි ඇත්ගොව්වකු හිඳවා සම්පූර්ණ ඇතා මැදි- වන සේ මකර තොරණක් ද යොදා පහනට ඉතා විචිත්‍රවත් පෙනුමක් ලබා දී තිබෙයි. 

හමුවූ ඇත්පහනේ බාහිර ස්වරූපය එසේ නිර්මාණය කර ඇත්තේ හෙළ කලාකරුවාගේ දක්ෂ නිමවුමක් ලෙසිනි. නමුත් එහි ගැබ්ව ඇත්තේ කලාවම නොව... හෙළයේ අභිමානවත් තාක්ෂණයයි.

සැබවින්ම එහි අපූර්වත්වයත්, විශිෂ්ටත්වයත් ගැන ඔබ දැන සිටිය යුතුවම ඇත.
ඇත්පහන දම්වැලකින් එල්ලා තැබිය හැකි සේ කරන ලද නිර්මාණයකි. පහනේ තෙල් ස්වයංක්‍රියව ගලා ඒම නතර වන්නේ කෙසේදැයි ඔබ සිතනු ඇත. සැබැවින්ම එහි ඇත්තේ පෞරාණික වන නමුදු අදටත් වලංගු වන තාක්‍ෂණයේ බල පරාක්‍රමයයි. එහි දී ද යොදාගෙන ඇත්තේ වායු පීඩනය නම් න්‍යායයි. මහා පරාක්‍රමබාහු රජ කාලයේ වුවද ඉහළ තාක්‍ෂණය ඒ ඒ කාල වකවානුවලට උචිත පරිදි සකස් කරගෙන තිබීම අපට ඇතිවන මවිතය බවට ඔබත් සාක්‍ෂි දරනු ඇත.
වායු පීඩනයෙන් පහනේ තෙල් ස්වයංක්‍රීයව නැවතෙන හෙයින් පහනේ තෙල් උතුරා යෑමක් සිදුනොවේ. 

ඇත්පහනක් නිමවන්නට වූ හේතු වූ විශේෂ කාරණා තිබේද? අප විසින් විමසිය යුතු ඊළග කාරනය එයයි.. ධාතු ගර්භයක තැන්පත් කරන රන්, රිදී ආදී ලෝහ ආභරණ මෙන්ම තැන්පත් භාණ්ඩ කාලයත් සමග මළිනවීම සිදුවන්නේ ස්වභාවිකව ඔක්සිජන් වාතය සමග ප්‍රතික්‍රියා කිරීම හේතුවෙනි... නමුත් ගර්භය ඔක්සිජන් මුක්ත කලාපයක් වන්නේ නම් එම භාණ්ඩ බොහෝ කාලයක් නිරුපද්‍රිතව පවතී. ඇත්පහනේ අරමුණ ද එයයි... ගර්භයේ පවතින ඔක්සිජන් අවසන් වනතෙක් ඇත්පහන දැල්වී පවතී. වාතයේ ඔක්සිජන් ප්‍රමාණය අවසන් වන තෙක් ක්‍රමානූකූලව තෙල් නිකුත්වන අතර, අවසන පහන නිවී යයි.

දහන ක්‍රියාවලියේ රසායනික ප්‍රතික්‍රියාව මෙන්ම මළිනවීමේදී වන රසායනික විපර්යාසයන් පිළිබදව හොද වැටහීමක් මෙන්ම ඊට පිළියම් යෙදිය යුතු ආකාරය පිළිබදව ද මනා අවබෝධයක් හෙළයන් සතුව තිබූ බවට ඇත්පහන සාක්ෂි දරයි.

මහා පරාක්‍රමබාහු රජසමයේ ගොඩනැගූ කොටවෙහෙර චෛත්‍යෙය කැණීම් හරහා මෙම අග්‍රගන්‍ය ඇත්පහන හමුවූවත් රාජාවලියට අනුව සහ පවතින ජනප්‍රවාදයන්ට අනුව ක්‍රිස්තු පූර්ව යුගය දක්වා ඇත්පහනේ ඉතිහාසය විහිදී යයි.

දුටුගැමුණු මහා රජ සමයේ රුවන්වැලි සෑ රදුන්ගේ ගර්භයෙහි අභ්‍යන්තරයේ පහන් දල්වන්නට යෙදුනු බව බොහෝ ජනප්‍රවාද වල සදහන් වේ. ඒ බවට පසුකාලීන ප්‍රවාදයකට අනුව භාතිකාභය රජතුමාට රුවන්වැලි සෑරදුන්ගේ ගර්භයට පිවිසීමට අවශ්‍ය වූ බැවින් භාවනානුයෝගීව සිට ඊට පිවිසීමට උත්සාහ දරා ඇත. රජුගේ නොපසුබස්නා දැඩි උත්සාහය පිළිබදව ප්‍රසාදයට පත්වූ ශක්‍ර දෙව් ඊට ඇතුළුවීමට ඇති දොරටුවක් විවෘත කරදුන් බවත් රජතෙමේ ඉන් ගර්භයට පිවිස වන්දනා කළ බවත් ප්‍රවාදයන් හී දැකිය හැක.. ස්ථුප ගර්භයන්හි පහන් දැල්වීම ක්‍රි.පූ යුගය දක්වා විහිදී යන අතර, ඇත්පහන යනු හෙළ විද්‍යාවේ සහ තාක්ෂණයේ මෙන්ම කලාවේද අද්විතීය මුහුම්කරණයක් බවත් මොනවට පැහැදිලි වේ... 

දැනට අප හමුවේ ඇත්තේ එක් ඇත් පහනක් පමණක් වුවත් විද්වත් මතයන්ට අනුව සෑම ස්ථූපයකම මෙවැනි ඇත්පහන් පිහිටවා ඇති බව විශ්වාසයයි... සමහර විට ඇත්පහන පිළිබදව මීට වඩා හෙළිදරව් ඉදිරියේදී වනු ඇත. 

දළදාව සුරැකීමේ සම්මුතිය


වර්ෂ 1815 මාර්තු 2 වන දින සිංහලේ රාජ්‍යය බ්‍රිතාන්‍ය කිරීටයට යටත්වුණේ ඉංගී්‍රසි සිංහල ගිවිසුමට අනුවය. ගිවිසුමේ 5 වන වගන්තියෙන් බුද්ධාගම ආරක්‍ෂා කරන බවට කඩ කළ නොහැකි පොරොන්දුවකට ඉංගී්‍රසි ආණ්‌ඩුව බැඳුණි. ඒ අනුව දළදා වහන්සේ සුරැකීම ද ආණ්‌ඩුවේ වගකීමක්‌ විය. බෞද්ධයන්ගේ ආගමික වස්‌තුවක්‌ රැක බලා ගැනීම මිථ්‍යා ඇදහිලිවලට අනුබල දීමක්‌ යෑයි ක්‍රිස්‌තියානි මිෂනාරිවරු බ්‍රිතාන්‍ය පාලකයන්ට චෝදනා කළහ. ඒ නිසා දළදා වහන්සේ බෞද්ධයන්ට භාරදී ඒ පිළිබඳ වගකීමෙන් නිදහස්‌ වන්නට 1847 නොවැම්බර් මස 2 දින ආණ්‌ඩුව විසින් තීරණය කරන ලදී. එම තීරණය ක්‍රියාත්මක වුණේ 1853 මැයි 20 වැනිදාය. ඒ අනුව ඉංගී්‍රසි ආණ්‌ඩුව මල්වත්තේ විහාරේ පරකුඹුරේ විපස්‌සි, අස්‌ගිරි විහාරේ යටවත්තේ සුවණ්‌ණජෝති යන මහනාහිමිවරුන්ට සහ දෙහිගම නවරත්න අතපත්තු වාසල මුදියන්සේ දියවඩන නිලමේවරයාට දළදා වහන්සේ පවරා දුන්නේය. නායක පදවි පත්කර ගැනීමේ කාර්යයද භික්‍ෂූන් වෙත පැවරුණි.

දළදා වහන්සේ පිළිබඳ භාරකාරත්වය හා ශ්‍රී දළදා මාළිගාවේ ආධිපත්‍යය උභය මහා විහාරයේ මහනාහිමිවරුන්ට ලැබුණේ රජයේ නියමය අනුවය. එය දේපළ හා අරමුදල් පිළිබඳ වගකීම දරන්නා දියවඩන නිලමේවරයාය. දළදා වහන්සේ භාර ගැනීමෙන් පසු එහි ආරක්‍ෂාව හා සම්ප්‍රදායික පුද පූජා චාරිත්‍ර මැනවින් ඉටුකිරීම සඳහා උභය මහා විහාරය විසින් ජිනශාසනෝපකාර සමාගම නමින් ව්‍යවස්‌ථාවක්‌ සම්මත කරගනු ලැබීය. සම්බුදු සසුනේ පැවැත්මට අදාළ වැදගත් සම්මුති රාශියක්‌ එයට ඇතුළත්ය. මහනායක, නායක තනතුරු හා දියවඩන නිලමේ තනතුර සඳහා සුදුස්‌සන් පත්කිරීම සිදුකළ යුතු අයුරු එම ව්‍යවස්‌ථාවේ සඳහන් වේ. දළදා වහන්සේ සම්බන්ධ කටයුතුවලට අදාළ වැදගත් කරුණු රැසක්‌ ද එහි තිබේ. දළදා මාළිගාවේ දියවඩන නිලමෙට සුදුසු රදල කෙනකුන් තේරීමට සහ පත් කිරීමටත් මෙම සමාගමේ සම්මතය ඇතුව තිබෙන්ඩ ඕනෑ හැටියට මෙයින් නියම කරන්ඩ යෙදුනාත් ඇර බුද්ධාදී තුනුරුවන් කෙරෙහි ආදර භක්‌ති ඇතුව පස්‌පවින් දුරුව අක්‌බර ලේඛනුධාරණ කර්තව්‍යාකර්තව්‍ය දෙකෙහි විභාග දන්නා නුවණැති පුරාණ රදලකම් පේරුවලින් පැවතෙන සත්පුරුෂෝත්තම කෙනෙක්‌ දළදා මාලිගාවේ දියවඩන නිලමෙ යන ඨානාන්තරයට පත්කර ගන්නා හැටියටත් මෙයින් වැඩිදුරට නියෝග කරන්ඩ යෙදුනා ඇත.

මහනුවර උභය විහාර පාරුසෙ ශාසන ධුරන්ධර කමට පත්කරන්ඩ යෙදෙන ස්‌ථවිර දෙනම සදාකාලෙටම මෙම ජීනශාසනෝපකාර සමාගමේ ශේ්‍රෂ්ඨකම දැරීමේ පළමුවෙනි කමට පත්කරන්ඩ ද එසේම දළදා මාලිගාවේ දියවඩන නිලමෙ මෙම සමාගමේ දෙවැනිකමට ද එහෙත් ගිහි පක්‌ෂෙ රදළවරුන්ට පළවෙනියෙක්‌ හැටියට ද මෙයින් නියම කරන්ඩ යෙදුනාත් ඇර සදාකාලෙටම මෙම සමාගමේ පණ්‌ඩිතවරුන් විසින් ජිනශාසනෝපකාරත්වයෙන් යෙදී කරන්ඩ කියන්ඩ යෙදෙන කාරණාවල තත්ත්වය සහ තීරණවලුත් බුද්ධ වර්ෂේ වකවානු ඇතුව සුදු පුස්‌කොල පොත්වල ලියා ඒ ඒ කාරණාවල්වල කෙළවර මහානායක ස්‌ථවිර දෙනම සහ දියවඩන නිලමෙත් අත්සන් කර මෙම පොත් සදාකාලෙට දළදා මාලිගාවේ අරමුදල ගේක තිබෙන්ඩ මෙයින් නියම කළා ඇත.

දියවඩන නිලමෙවරයා සියලු රදලවරුන් අතර පළමුවැන්නා ලෙස සඳහන් කිරීමෙන් අදහස්‌ කරන්නේ ඔහු ගිහි බෞද්ධ නායකයා බවයි. ශ්‍රී දළදා මාලිගාවේ අයවැය වාර්තා සකස්‌ කළ යුතු අන්දම ද සම්මුතියේ දැක්‌වෙයි. එය දියවඩන නිලමේවරයාගේ වගකීමකි. අයවැය වාර්තාව පිටපත් තුනකින් සකස්‌ කොට අස්‌ගිරි මල්වතු මහනාහිමිවරුන් වෙත ඉදිරිපත් කළ යුතුය.

"බුද්ධර්ෂෙ මුල ලකුණුකර සෑම අවුරුදුවලම දළදා මාළිගාවේ අයවැය ලේකම් මිටි එක එක අවුරුද්දට තුනක්‌ තුනක්‌ බැගින් සාදන්න ඕනෑ හැටියට සහ මෙම ලේකම් මිටි තුනේ කෙළවර දියවඩන නිලමේ සහ කාරියකරන අයත් කංකානම් සහ මොහොට්‌ටාලත් අත්සන්කර එයින් කෙළවර ඒ ඒ අවුරුදුවල තේවා මුර කරපු සාක්‌කියට අත්සන් කර මෙම ලේකම් මිටි තුනෙන් එකක්‌ දියවඩන නිලමෙ වෙත තබා අනික්‌ ලේකම් මිටි දෙක උභය විහාරවාසී මහානායක ස්‌ථවිර දෙනම වෙතට යවන හැටියට ජිනශාසනෝපකාර සමාගමේ සම්මතය ඇතුව මෙයින් නියම කළා ඇත.

දළදා වහන්සේගේ ආරක්‍ෂාව සම්බන්ධයෙන්ද සංවිධානාත්මක වැඩපිළිවෙළක්‌ තිබිණි. ඒ සඳහා ආයුධ සන්නද්ධ හේවායන් පිරිසක්‌ මුර ක්‍රමයකට සේවයේ යොදවා සිටියහ.

ජිනශාසනෝපකාර සමාගමේ සම්මතය ඇතුව මෙවක්‌ පටන් දළදා මාලිගාවේ හේවා පන්නයක්‌ මුර තිබීමට දළදා මාලිගාවේ වියදමෙන් මේ පළමුවන වතාවට මාලිගාව ගණනෙ වැසියන්ගෙන්ම මිනිස්‌සු දොළහක්‌ නියම කර ඔවුන්ට ඊට වෙඩි බේත් සහ තුවක්‌කුත් කඩුකස්‌තානා දී ආවුදත් සමග හේවා පන්නෙට සෑහෙන ඇඳුමුත් භාරදී එයින් හතර දෙනකුට පසළොස්‌ දවසක්‌ හෝ මාසයක්‌ හෝ රාත්‍රියේ මුර සිටීමට නියම කර ඒ ඒ අවුරුදුවල කාරියකරන මුරේට පත්වෙන අයවල්වලට රෑ මුර බැලීමේ වැඩෙත් නියම කර ඔහු විසින් රෑ වූ දොළොස්‌ පැය වෙලාවට සහ විසිපැය වෙලාවටත් මාලිගාවේ මුර බැලීමට යන හැටියට ද දාවල් මුරේට පිදිවිලි ගංවලින් මිනිස්‌සු දෙන්න දෙන්නා බැගින් නියම කර ඒ ප්‍රකාර දාවල් මුරේට නියම කරන්ඩ යෙදෙන මුරකාරයෝ දෙන්නට ආවුද දෙකක්‌ බාරදී කාරියකරන මුලාදැනියා විසින් ඔවුන් දෙන්නා කැඳවාගෙන මුර බැලීමට යන හැටියට ද මෙයින් නියම කළා ඇත.

දළදා වහන්සේ වැඩ සිටින කරඬුවල යතුරු අස්‌ගිරි මල්වතු මහනාහිමිවරුන් සතුව පවතියි. දළදා වහන්සේ ප්‍රදර්ශනය කිරීම සම්බන්ධයෙන් තීරණ ගැනීමේ පූර්ණ බලය මහනාහිමිවරුන් දෙනමටත්, දියවඩන නිලමෙවරයා ඇතුළු දහතුන් දෙනකුටත් පැවරී තිබේ. එය රජයේ නියෝගයකින් හෝ එක්‌ මහනායක හිමිවරයකුගේ තනි තීරණයකට හෝ දළදා ප්‍රදර්ශනයක්‌ පැවැත්විය නොහැක. උභය මහා විහාරයේ භික්‍ෂුහූ වාර්ෂිකව මහනාහිමියන්ගේ නියමය පරිදි මාරුවෙන් මාරුවට තේවාව සිදුකරති. ඒ තේවාව මාරුවන විට පූජා භාණ්‌ඩ, වටිනා උපකරණ ආදිය පරීක්‍ෂා කොට ගණන් බලා ලිතව භාර ගැනීම හා භාරදීම සිදුවෙයි. යම් භාණ්‌ඩයක්‌ නැති වූවොත් එම වර්ෂයේ තේවාව සිදුකළ පාර්ශ්වය එහි වගකීම භාරගත යුතුය.

ජිනශාසනෝපකාර සමාගමේ සම්මතය ඇතුව මෙවක්‌ පටන් අපගේ දළදා ස්‌වාමිදරුවාණන් වහන්සේ වැඩ සිටින දළදා කරඬුවල යතුරු සහ මුද්දරයත් මහනුවර උභය විහාර පාරුසෙ මහනායක ස්‌ථවිරවරුන් දෙනම භාර තිබෙන හැටියට ද එහෙත් මල්වත්තේ විහාර පාරුසෙට තේවාව මුර තිබෙන සෑම අවුරුදුවලම මෙම දළදා කරඬුවල යතුරු සහ මුද්දරයත් අස්‌ගිරි විහාර පාරුසෙ මහා ස්‌ථවිරයන් වහන්සේ භාරෙ තිබෙන සැටියට ද සහ අස්‌ගිරි විහාර පාරුසෙට තේවාව මුර තිබෙන සෑම අවුරුදුවලම මෙම යතුරු සහ මුද්දරෙත් මල්වත්ත විහාර පාරුසෙ මහානායක ස්‌ථවිරයන් භාරෙ තිබෙන හැටියට ද, මෙසේ මෙම යතුරු සහ මුද්දරය ඔබිනොබ භාර ගැනීම සහ භාරදීමත් ඒ ඒ අවුරුදුවල කෙළවර තේවාව මුර ලබන ගෙවන දවස්‌වලදීම සිද්ධවෙන්න ඕනෑ හැටියට ද උඩුමාලේ දොරවල්වල සහ පල්ලේමාලෙ දොරෙ යතුරුත් උඩුමාලේ තේවාව කරන දෙනම භාරෙ තිබෙන හැටියටද අරමුදල්වල සහ පෙට්‌ටිවල යතුරුත් දියවඩන නිලමෙ භාරෙ තිබෙන හැටියට ද මෙයින් නියම කළා ඇත.

මහනුවර උභය විහාරවාසී මහානායක අනුනායක ස්‌ථවිර සතර නම සහ එවකට තේවාව මුරකරන දෙනම ඇර විහාර දෙකෙන් තේවාව මුර කිරීමට පත්ව සිටින වෙන දෙනමකුත් ඇතුළුව සංඝයා වහන්සේලාගෙන් මෙම සය නමද දියවඩන නිලමෙ ඇතුළුව ජිනශාසනෝපකාර සමාගමේ වැදගත් රදළවරුන් සත්දෙනෙක්‌ ද යන මෙම දහතුන් දෙනාගෙ සාකච්ඡා මන්ත්‍රණය ඇතුව සම්මතයෙන් නියමකර යෙදුනොත් මිස වෙන කොයි අන්දමටවත් ශ්‍රී ධාතූන් වහන්සේ යම් කෙනකුට දක්‌වන්ඩ නුපුළුවන හැටියට වැඩිදුරටත් නියම කරන්ඩ යෙදුනා ඇත.

මෙම සම්මුතිය පරිදි, පුද පූජා චාරිත්‍ර හා තේවා කටයුතු අදත් නොකඩවා සිදුකෙරෙයි. 1882 වර්ෂයේ ජූලි 15 දින අයි. එµa. ජැක්‌සන් මහනුවර ඒජන්තවරයා වූ මහතාට අස්‌ගිරි මල්වතු උභය පාර්ශ්වයන්හි මහනාහිමිවරුන් ප්‍රමුඛ කාරක සංඝ සභාවේ 40 නමකගෙන් 37 නමක්‌ අත්සන් කර ඉදිරිපත් කළ ලිපියක දියවඩන නිලමේවරයකු පත් කිරීමේ බලය තමන් සතු බව පෙන්වාදී ඇත. එම ලිපියෙන් දැනුම් දී තිබෙන්නේ කුඩා බණ්‌ඩා දුනුවිල දියවඩන නිලමේ අසනීපයෙන් සිටින නිසා වැඩබලන නිලමේවරයකු පත් කිරීම කාරක සංඝ සභාවල කැමැත්ත පරිදි සිදුකෙරෙන බවයි. 1931 අංක 19 විහාර දේවාලගම් ආඥ පණත දියවඩන නිලමේවරයාගේ බලය තහවුරු කොට ඇත. ඒ අනුව ඔහු දළදා මාළිගාවේ ගිහි භාරකරුවා වෙයි. එහෙත් එම ආඥ පනතින් බෞද්ධ අයිතිවාසිකම් නැවතත් රාජ්‍ය පාලකයන් යටතට පවරාගෙන ඇත. නිලමෙවරුන් පත් කිරීමේදී නිලධාරිවාදයට හා දේශපාලන බලපෑම්වලට ඉඩ සැලසී ඇත. දියවඩන නිලමෙවරයා තෝරා ගැනීම මහනාහිමිවරුන්, අධිකාරම්වරුන්,රටේ මහත්වරුන්, ආදායම් නිලධාරීන් හා දේවාල නිලමෙවරුන් යන අයගේ ඡන්දයෙන් සිදුකරන්නට එම ආඥ පනතෙන් නියම කොට ඇත. ආදායම් නිලධාරීහු ප්‍රාදේශීය ලේකම්වරුන් ලෙස වර්තමානයේ හැඳින්වෙති. කාන්තාවන්ට ඡන්ද බලය අහිමි වී ඇත. අතීතයේ එම තනතුරු කාන්තාවන් නොදැරීම නිසා හෝ අර්ථකථනවල වරදකින් සිදුවූවකි.

නිලමේවරයකු තෝරා ගැනීමේදී අර්බුදකාරී තත්ත්වයන් නිර්මාණය වන අවස්‌ථා කොතෙකුත් දක්‌නට ඇත. දළදා වහන්සේ පිළිබඳ වගකීම්වලට සෘජුව නොබැඳුන රජයේ නිලධාරීන්ට නිලමේවරණයේ ඡන්ද හිමිකම් ලැබී ඇත. දැනට පවතින ක්‍රමය අනුව ප්‍රාදේශීය ලේකම්වරුන්ට සහ ගිහි භාරකරුවන්ට හිමි ඡන්ද සංඛ්‍යාව බලන විට භික්‍ෂූන්ගේ බලය ඉක්‌මවා යාමට ඉඩ ඇත. ප්‍රාදේශීය ලේකම් වරින්වර වැඩිවීමද එයට හේතුවෙයි. දළදා වහන්සේ පිළිබඳ සියලු කටයුතුවලට සම්බන්ධ උභය මහා විහාරීය කාරක සංඝ සභා සාමාජිකයන්ට ඡන්ද බලය නොමැත. දිගු කලක්‌ එකම තනතුරේ හා ඡන්ද බල සීමාවේ නොසිටින නිලධාරී පිරිසක්‌ විසින් තෝරා දෙනු ලබන දියවඩන නිලමෙවරයා සමග කටයුතු කරන්නට උන්වහන්සේලාට සිදුවෙයි.
පූජ්‍ය මැදගම ධම්මානන්ද හිමි

මහනුවර අස්‌ගිරි මහා විහාරීය කාරක සංඝ සභික සමස්‌ත ලංකා ශාසනාරක්‍ෂක මණ්‌ඩලයේ අනුශාසක

ජාතික නාමල් උයන


වර්ග කිලෝමීටර් හැටපන්දහස් හයසියදහයක් තරම් වූ කුඩා ගොඩ බිම් තිරුවකින් හෙබි ශ්‍රී ලංකාව ලෝකයේ විවිධ කලාපයන් තුළ විද්‍යාමාන වන විවිධ දේශගුණික තත්ත්වයන්ගෙන් පෝෂිත වූවකි. එම දේශගුණික ගතිකත්වයන් ද සමබරය. ලෝකප්‍රකට ඓතිහාසික රංගිරි දඹුළු පුරවරයට යාබද දඹුල්ල නගරයේ සිට කිලෝමීටර් පහළොවක් තරම් දුරකින් පිහිටි මංපෙත ඔස්සේ ගිය තැන හමුවන ජෛව විවිධත්වයෙන් යුත් මහා වනස්පෙතියකි. අක්කර දෙදහසකින් යුත් භූමි භාගයක් පුරා මෙම වනපෙත සිය අණසක පතුරවාගෙන ඇත. ජාතික හා ජාත්‍යන්තර වශයෙන් ප්‍රසිද්ධ වර්තමානයේ දෙස් විදෙස් සංචාරකයින්ගේ ආකර්ෂණය දිනාගත් නෙත් සිත් පුබුදු කරවන සුවදායක පරිසරයක මිහිරියාව ගතට සිතට කාවද්දන ජාතික නාමල් උයන අනුරාධපුර දිස්ත්‍රික්කයේ පළාගල ගල්කිරියාගම උල්පතගම නම් වූ සුන්දර ග්‍රාමයේ පිහිටා ඇත. යාපනය ඒ – 9 මාර්ගයේ ඇති මඩාටුගම හන්දියෙන් වමට හැරී ආඩියාගල දෙසට කිලෝමීටර් 07ක් පමණ ගිය පසු ජාතික නාමල් උයන නම් වූ මෙම සුන්දර වනස්පතිය වෙත ළඟා විය හැක.

මෙහි මුළු භූමි ප්‍රමාණය හෙක්ටයාර් 972ක් වන අතර ( අක්කර 2000කි) එයින් අක්කර 260 ප්‍රදේශයක නා ගස්වලින් යුත් මෙම වන පියසේ අක්කර 600ක් පමණ වපසරියක පිහිටා ඇති වසර මිලියන දස ලක්‍ෂ පන්සිය පනහකට වඩා වැඩි ප්‍රාග් ඓතිහාසික යුගයට අයත් රෝස තිරිවානා කඳු වැටිය සොබාදහමේ විස්මිත නිර්මාණයක් ලෙසත්, ඓතිහාසික මෙන්ම භූගෝලිය හා පාරිසරික වැදගත්කම නිසා ම මෙම සුවිශේෂි පරිසර පද්ධතිය 2005 අප්‍රේල් 26 වන දින අතිවිශේෂ ගැසට් නිවේදනයක් මඟින් ශ්‍රී ලංකාවේ 03වන සංරක්‍ෂිත වනාන්තරය ලෙස රජය මඟින් ප්‍රකාශයට පත්කර ඇති ජෛව විවිධත්වයෙන් ඉතා පොහොසත් භූමියක් ලෙසින් හැඳින්විය හැකිය.
අනාදිමත් කාලයක පටන් ශ්‍රී ලංකාවේ බෞද්ධ ජනතාව පූජනීයත්වයෙන් සලකන නා ගස මංගල, සුමන, රේවත, සෝභිත යන පසේ බුදුවරුන් වහන්සේලා නා ගස් සෙවණේ බුද්ධත්වය ලැබූ බවත්, මතු බුදුවන මෛත්‍රී බෝසතාණන් වහන්සේ බුද්ධත්වයට පත් වන්නේ ද නා ගස් සෙවණේ බවත් බෞද්ධ සාහිත්‍යයේ සඳහන් වේ.
නා ගස ශ්‍රී ලංකාවට ආවේණික ශාකයක් වන අතර මෙහි ඇති පූජනීය වටිනාකම සංස්කෘතික වටිනාකම ඖෂධීය වටිනාකම නිසා ම ශ්‍රී ලංකාවේ ජාතික වෘක්‍ෂය ලෙස 1986 ජූලි මාසයේ 25වෙනි දින රජය මඟින් ප්‍රකාශයට පත් කරන ලදී.

නා වනය තුළ කළුවර, මිල්ල, මොර, වෙළං පානක්කා ආදී වටිනා වෘක්‍ෂයන් ද අගිල්, මීමන ශාක, බිං කොහොඹ, මී රැස්ස, කොරකහ, පනංපෙති වටිනා ඖෂධීය ශාක ද දක්නට ලැබෙන අතර මෙහි හඳුනා ගත් දේශීය ඖෂධ ශාක පැළෑටි 72ක් පමණ වේ. මෙහි හඳුනා ගත් පක්‍ෂීන් වර්ග 18 කි. මෙම වනය තුළ කොටියා වලසා හැරුනු කොට අලියාගේ සිට අනිකුත් සියලුම සතුන් මෙහි ජීවත් වෙයි. තවත් මෙය පර්යේෂණ සහ ගවේෂණ තත්ත්වයේ පවතී.
ක්‍රිස්තු පූර්ව 02වන සියවසේ දී අනුරාධපුර මුල් යුගයේ රජකම් කල දේවානම් පියතිස්ස මහ රජතුමා විසින් පිහිටුවන ලද බෞද්ධ සිද්ධස්ථානයක් තිබූ බවත් එය 08වන සියවසේ 04වන දප්පුල රජ සමය දක්වා විවිධ රජවරුන්ගේ අනුග්‍රහයෙන් පෝෂණය වී ඇත. හෙළ රජ දවසින් පසු වසර සිය දහස් ගණනක් දැව ජාවාරම් කරුවන්ගේ සහ නිදන් හොරුන්ගේ දඩයක්කරුවන්ගේ පාරාදීසයක්ව තිබූ මෙම ඓතිහාසික, පාරිසරික, භූගෝලීය හා ජාතික වශයෙන් වැදගත්කමක් තිබූ නා මූකලාන ජාතික සම්පතක් බවට පත් කරලීමේ ගෞරවය හිමිවන්නේ 1991 මාර්තු මස 28වෙනි දා එවකට නා මූකලාන ලෙස නම් දැරූ මෙම වනස්පෙතියේ පදිංචියට පැමිණි වනවාසි රාහුල හිමියන්ටයි. තම ජීවිතය පරදුවට තබමින් විවිධ අභියෝග මැද ඉතා දුෂ්කරව අවම පහසුකමක් වත් නොමැතිව මේ රටේ ජාතික සම්පතක් බවට පත්කිරීමට උන්වහන්සේ කළ කැපවීම නොවන්නට මෙම සුන්දර වනපොත විවිධ උපද්‍රවවලින් විනාශ වී යාමට ඉඩ තිබුණි.
විසි එක්වෙනි සියවසේ මෑත භාගයේ මේ රටේ පුරවැසියෙක් වගේම බෞද්ධ භික්‍ෂූන් වහන්සේ නමක් විසින් විනාශයට පත් වීමට ගිය මේ උතුම් ජාතික සම්පත ජාතියට හඳුන්වා දී එය ජාතිය වෙනුවෙන් සංරක්‍ෂණය කොට ආරක්‍ෂා කර තැබීමේ උදාර වගකීම සිදු කිරීම සියලුදෙනාගේ සම්මානයට පාත්‍ර වීමට කරුණකි. ඒ නිසාම ශ්‍රී ලංකාවේ උසස්ම විශිෂ්ටතම සම්මානයක් වන 2004 ජනාධිපති පරිසර සම්මානයෙන් වනවාසී රාහුල හිමියන් පිදුම් ලැබීම මෙහි දී සඳහන් කළ යුතු කරුණකි.

මේ අපූර්ව පරිසර පද්ධතියකින් යුත් නාමල් උයනේ වටිනාකම මිල කළ නොහැකි බව හා එය දැනුම් ගබඩාවක් පුරවා තිබෙන පාරිසරික විශ්වවිද්‍යාලයක් මෙන්ම පර්යේෂණාගාරයක් බව රාහුල හිමියන් හඳුනාගෙන මෙය මතු පරපුර වෙනුවෙන් ආරක්‍ෂා කර තැබීමේ ක්‍රියාදාමය නොනවත්වාම 1991 සිට මේ දක්වා මේ රටේ විද්‍යුත් හා මුද්‍රිත මාධ්‍ය ආයතනවල නොමද සහය ලබාගෙන ලෝක ප්‍රජාව දැනුවත් කරමින් පවතින රජයන් සමඟ සහ විවිධ ආයතනයන්ගෙන් සහය ලබාගෙන ඉදිරියට යමින් තිබේ.
රෝස තිරිවානා නිධිය සහ එහි ගුණාත්මක පැති ගණනින් 7ක් වූ රෝස තිරුවානා කඳු පේළිය මුහුදු මට්ටමේ සිට මීටර් 180 හා 300 අතර උසකින් පිහිටා ඇත. භූ විද්‍යා පර්යේෂණයන්ට අනුව මෙම රෝස තිරුවානා කන්දට වසර මිලියන දස ලක්‍ෂ 550කට වඩා වැඩි ප්‍රාග් ඓතිහාසික යුගයට නෑකම් කියන ඉතිහාසයක් ඇත. ඉන්දියාවේ රජකම් කළ ෂාජහාන් රජු ඔහුගේ ශ්‍රේෂ්ඨ නිර්මාණයක් වන ඉන්දියාවේ ටාජ් මහල් ප්‍රාසාදය සඳහා මෙම කන්දෙන් රෝස තිරුවානා ලබාගෙන ඇත. මෙය මිල කළ නොහැකි අපේ රටේ ආරක්‍ෂා කළ යුතු ජාතික වස්තුවකි.
රෝස තිරුවානා නැතහොත් මද රතු දියතරිප්පු වූ කලි කොන්දේසි විරහිත ආදරයට සම්බන්ධ අර්ධ මැණික් වර්ගයකි. එය සෑම වර්ගයේම ආදරය කරුණාව සඳහා වූවකි. ස්වයං ආදරය පවුල් ක්‍රියාවෙන් කාමුක නොවන ශෘංගාරය හා කොන්දේසි රහිත ඕනෑම අවස්ථාවක දී කරුණාව වෙනුවෙන් ශක්තිය වැඩිකර දෙන්නකි. එය ආදරය කරුණාවට ජවය දෙයි. ආතතිය අඩු කරයි. එය පී‍්‍රතිදායක හා කරුණාව පිහිටි පාෂාණයකි. අධ්‍යාත්මික ගැටලුවල දී එය ආදරය කරුණාව ළඟාකර දෙයි. එය ආත්ම විශ්වාසය ඇති කරයි. ස්වයං වටිනාකම වැඩි කරයි. එය හැඟුම් සමබර කර සාමය ගෙන දෙමින් ආතතිය හා සාංකාව සමනය කරයි. චිත්තවේගි කම්පන සුවකරයි. එය භය තරහ ඉවත් කිරීමට ඉවහල් වෙයි. එය ආදරය කරුණාව නොමැතිකම හා නොසලකා හැරීම ඉවතලා අසීමිත කරුණාව ගෙන දීමේ ශක්තියක් ඇත. සාවද්‍ය වරදකරු යන හැඟීම සමනය කිරීමට එයට හැකියාව ඇති බව පැවසේ. මෙය එම පවුලට අයත් පාෂාණයකි. එහි ඇති ආදරය කරුණාව හා සාමය ඇති කිරීමේ බලයට පවුලේ හෝ කණ්ඩායමේ සමගිය ඇති කරමින් අසීරු අවස්ථාවක් සමඟියට පරිවර්තනය කිරීමේ හැකියාව ඇත.
එහි ශක්තිය සිඹ ගැනීමක් හෝ රංගනයක් හෝ ළමයෙකුට තනිවම ඇවිදීමට හැකිවන තෙක් ඔහු අල්ලාගන්නා මවගේ අත හා සමාන සුවයක් ගෙන දෙයි. රෝස තිරුවානාවල ශක්තිය ආදරය කරුණාව හා විශ්ව ශක්තිය ගෙනදේ. එය වේදනාකාරී ආදර අත්දැකීම් සමනය කරනවා පමණක් නොව යමෙකුට ආදරය ආකර්ෂණය කර ගැනීමට ද ඉවහල් වෙයි.
රෝස තිරුවානාවලින් වඩා වැදගත් ම ශක්තිය වනුයේ හෘදය සුවකිරීමේ බලයයි. විවාහයට හා ආදරයට අදාළ ෆෙන්ෂුයි සුව කිරීමේ ක්‍රියාවලියේ දී එය විශාල වශයෙන් උපයෝගී කරගනු ලැබේ. ක්‍රි.පූ. 600 තරම් ඉහත කාලයේ සිටම මෙය ආදරයට පලඳීන මැණික් පාෂාණයක් සේ භාවිතා කර ඇත.
රෝස තිරුවානා පෘථිවියට, විශ්වයට සහ දෙවිලොවට අධ්‍යාත්මික වශයෙන් බොහෝ දුරට අනුගත වෙයි. මෙය පුද්ගලයෙකු විසින් ආත්මිය වශයෙන් මෙන්ම අන්‍යයන් කෙරෙන් හා ස්වභාව ධර්මයා තුළින් දකිනු ලබන සුන්දරත්වයට දක්වන සෙනෙහස උද්දීපනය කරයි. මෙහිදී විශේෂයෙන් ම අදාළ වන්නේ චිත්‍ර, සංගීතය හා ලිඛිත වචනය වැනි පරිකල්පනය පුබුදුවාලන සුන්දරත්වයයි. වරදකට සමාව දීම දිරිමත් කරනු ඇතැයි විශ්වාස කරන මෙය කෝපය, අමනාපය හා වෛරය පහකර ගැනීමෙහිලා උපකාරී වෙයි. සම පැහැපත් කිරීමටත්, පිළිස්සුම් හා බිබිලි දැමීම සමනය කිරීමටත් කායික වශයෙන් හදවත සමිමත් කිරීමටත් කරකැවිල්ල තුරන් කිරීමටත් හදවත, පෙනහලු, වකුගඩුව හා අඩ්රිනලින් ආශි‍්‍රත ගැටලු සමනය කිරීමටත් උපකාරි වෙයි. නිෂේධනාත්මකතාව දුරු කරන රෝස තිරුවාණා විද්‍යුත් චුම්බක ක්‍ෂේත්‍රවලින් සහ වෙනත් පරිසර ඤෂක කාරකවලින් අත්වන බලපෑම වළකාලන්නේ ඒ වෙනුවට ආදර සෙනෙහස ළඟා කරදීමෙනි. මෙය වැඩිහිටියන් මෙන්ම ළමයින්ට හිතකර විස්මයජනක නිධි කාරක ස්ඵටිකයකි. මනරම් සිහින මවමින් රැදුරු ස්වප්නවලින් ඔවුන් ආරක්‍ෂා කිරීමට මේ ස්ඵටිකයට හැකියාව ඇත.
ඔබට හා ඔබගේ හෘදයේ ඇති වී තිබෙන කරුණාවට උදව් කිරීමට රෝස තිරුවානාවට ඉඩහරින්න. එවිට ඔබට යා යුතු දුරට යන්න එය ඉවහල් වේවි. ඔබගේ පවුලේ උදවියට හා ඔබට කරුණාව සාමය සතුට ගෙන දීමට රෝස තිරුවානාවට ඉඩ හරින්න සියලුම ජීවීන් ස්වභාව ධර්මය පරිසරය පෘථුවිය සහ මුළු විශ්වයම රෝස තිරුවානා වලින් නික්මෙන ශක්තියෙන් සුව කිරීමට ඉඩ හරින්න. පෘථුවියෙහි වැඩදායී චලනයන් වැඩිකරගැනීමට කුඩා ප්‍රමාණයකින් හෝ ඔබට හැකි ආකාරයකට ක්‍රියා කරන්න. මනුෂ්‍ය සංහතියේ උන්නතිය උදෙසා රෝග තිරුවානා කඳු වැටිය සමස්ත ප්‍රජාවගේ හිතසුව නිසි අයුරින් ගවේෂණයට ලක් කොට ආරක්‍ෂා කර තබා ගැනීමට සියලුම මානව වර්ගයාගේ අවධානය යොමු වේවායි පතමු.
ලෝකයේ විවිධ රටවල් අතරින් ජපන් ජාතිකයින් විශේෂයෙන් මෙම රෝස තිරුවානා නිධියේ ඇති (පවර් එනර්ජි) ශක්තිය ලබා ගැනීමට පැමිණෙන අතර ඔබට තව දුරටත් මේ පිළිබඳව සියලුම ගවේෂණාත්මක තොරතුරු අන්තර්ජාලයට පිවිසීමෙන් අධඵඥ Qභචපබල වෙබ් සයිට් පරිශීලනය කිරීමෙන් ද තොරතුරු ලබා ගත හැක.

ජාතික නාමල් උයන සංවර්ධන භාරයේ 
සභාපති හා හම්බන්තොට දිස්ත්‍රික් පාර්ලිමේන්තු මන්ත්‍රි 
නාමල් රාජපක්‍ෂ

කෝට්ටේ රාජධානියේ ජීවමාන නටබුන්


කෝට්ටේ යුගයේ ලියවුණු සංදේශ කාව්‍ය වලින් ද අතීතයේ දී මෙම නගරය අතිශය අලංකාරව තිබූ බව සැළලිහිණි සංදේශයේ දැක්වේ. කෝට්ටේ රාජධානිය ආරම්භ වීමට බලපාන ප‍්‍රධාන හේතුව වන්නේ ගම්පල ආර්ය චක‍්‍රවර්තී ආක‍්‍රමණයයි. රයිගම ප‍්‍රදේශය දක්වා පෘතුගීසින්ගේ ආක‍්‍රමණයක් සිදුවූ නිසා ඒ ප‍්‍රදේශයේ බදු එකතු කිරීමේ කටයුතු සිදු කළ ආරිය චක‍්‍රවර්තීට වීර අලකේෂ්වර විසින් දියවන්නා ඔයේ මඩ වගුරක බළකොටුවක් ඉදි කරවා දීම කෝට්ටේ රාජධානියේ ආරම්භය ලෙස දැක්විය හැකිය.

එම යුගයේ ඓතිහාසික කරුණු පිළිබඳවත් පුරා විද්‍යාත්මක කරුණු පිළිබඳවත් වෙනත් ඓතිහාසික ස්ථාන හා සැසඳීමේදීත් උගතුන්ගේ අවධානය යොමුව ඇත්තේ අල්ප ප‍්‍රමාණයකි.



ක‍්‍රි.ව. 1415 දී 6 වැනි පරාක‍්‍රමබාහු රජතුමා විසින් මෙම බලකොටුව තිබූ ස්ථානයේ මාළිගාවක් සාදා තමාගේ පරිපාලනය ආරම්භ කරනු ලබයි. ඉන්පසු ඒ රාජ්‍යය 1521 විජයබා කොල්ලය දක්වා පවතී. පසුව එම රාජ්‍ය සම්පූර්ණයෙන්ම කොටස් 03 කට බෙදී යයි.

1550 දී 7 වැනි බුවනෙකබාහු රජුට වෙඩි තබා ඝාතනය කිරීමත් සමග මෙම රාජ්‍ය අවසන් වූවා යැයි සඳහන් වේ. ඉන් වැඩි දුරටත් යාමට පෙරාතුව දොන් ජුවන් ධර්මපාල කොළඹ කොටුව රාජ්‍යය රැුගෙන යයි.

දොන් ජුවන් ධර්මපාල පෘතුගීසින්ගේ රූකඩ පාලකයකු ලෙස කටයුතු කළ අයෙකි. සීතාවකෙන් එල්ල වූ තර්ජනවලට බියෙන් කෝට්ටේ බලකොටුවෙහි වාසය නොකොට පෘතුගීසීන් විසින් ඉදි කරන ලද කොළඹ බලකොටුවට රැුකවරණය කරා යාමෙන් පසුව කෝට්ටේ නගරය මෙසේ අභාවයට පත්ව ඇත. වරින් වර සීතාවකින් එල්ල වූ ප‍්‍රහාර හේතුවෙන් කෝට්ටේ නගරයේ ගොඩනැගිලිද විනාශ වූ අතර සීතාවක රාජසිංහගේ මරණයෙන් පසුව පෘතුගීසීන් රිසි සේ කෝට්ටේ නගරයේ තිබූ ආගමික ගොඩනැගිලි සහ අනිකුත් ඉදිකිරීම් කඩා බිඳ දමා කොළඹ නගරයේ නව ඉදිකිරීම් සඳහා ගොඩනැගිලි ද්‍රව්‍ය පැහැර ගෙන ගොස් ඇත.

මෙසේ බරපතළ ලෙස කෝට්ටේ ඓතිහාසික ස්මාරක ස්ථාන විනාශ වී යමින් තිබිය දී ඒවා ආරක්ෂා කර ගැනීම සඳහා කටයුතු කළ විශේෂ පුද්ගලයන් දෙදෙනෙකු මෙහිදී සිහිපත් කළ යුතු වේ. මින් ප‍්‍රධාන පුද්ගලයා කෝට්ටේ ප‍්‍රදේශයේ ජීවත් වූ ප‍්‍රභූවරයෙකු වු කෝට්ටේ සිංහයා යන විරුදාවලිය ලත් ඊ.ඩබ්ලිව්. පෙරේරා මහතාය. අනෙක් පුද්ගලයා වන්නේ ඩග්ලස් ඞී. රණසිංහ මහතාය.

අතීතයේ කෝට්ටේ පැවැති අසිරිමත්භාවය හා පෞඪත්වය අධ්‍යයනය කිරීම සඳහා මහා වංශය, රාජවලිය වැනි වංශකතා සාධක ද සීතාවක හටන, පැරකුම්බා සිරිත, වැනි කාව්‍ය ග‍්‍රන්ථ කෝකිල, පරෙවි, මයුර, තිසර, ගිරා, සැළලිහිණි යන සංදේශ කාව්‍ය ග‍්‍රන්ථ මෙන්ම කුතෝ, ක්වේරෝස් වැනි විදේශිකයන්ගේ ලිපි ලේඛන ද උපයෝගී කොට ගත හැකිය.


කෝට්ටේ රජ මහා විහාරය
 
අලකේශ්වර මාලිගය


කෝට්ටේ ඓතිහාසික හා පුරා විද්‍යාත්මක වටිනාකම් සම්බන්ධයෙන් සැලකීමේදී ප‍්‍රාග් ඓතිහාසික අනුරාධපුර, පොළොන්නරු හෝ දඹදෙණි වැනි යුගවලට අදාළ කිසිදු පුරා විද්‍යාත්මක සාධකයක් හමු නොවේ. එහෙත් වංශ කතා වලින් සුළු සාධක හමුවේ. වංශ කතා වල දැක්වෙන පරිදි -කැලණි පුරයට දකුණු පසින් බෞද්ධ ජනයා වාසය කරන ලද ස්ථානයෙහි අලගක්කෝනාර විසින් දරමාගම සමීපයෙහි වූ මහ විලෙහි මහ පවුරු වළල්ලෙන් හා දොර කොටු ආදියෙන් හෙබියා වූ ජයවර්ධනපුර කෝට්ටේ නමින් ප‍්‍රසිද්ධ නුවර ඉදි කළේය.

යනුවෙන් සඳහන් කර තිබීමෙන් මෙම ප‍්‍රදේශය අතීතයේ සිට ජනතාව ජීවත් වූ ප‍්‍රදේශයක් බව පැහැදිලිය. එසේම භික්ෂූන් පවා මෙහි වැඩ විසූ බවට ඉඟි මහා වංශයේ සඳහන් වේ.

ආරිය චක‍්‍රවර්තීන්ගේ හමුදාව මෙම ප‍්‍රදේශයේ ජනතාවගෙන් බදු එකතු කරමින් සිටියදී නිශ්ශංක අලකේශ්වර කෝට්ටේ බලකොටුව බැන්ද වූ බව කීමෙන් පැහැදිලි වන්නේ ද පෙර ජනාවාස පැවැති බවය.

කෝට්ටේ නගරයට කි.මි. 20 පමණ දුරින් ක‍්‍රි.පූ. 1 වැනි, 2 වැනි සියවසට අයත් ලෙන් ලිපි සහිත විහාරස්ථානයක් කොරතොට පිහිටා තිබීම ද වැදගත් කරුණකි. එක් අතකින් මෙම කාලයේදී කෝට්ටේ ප‍්‍රදේශය මඩවගුරු ස්වාභාවයක් ඉසිලූ හෙයින් ඒ යුගයෙහි මානව ජනාවාස බහුල නොවුනා විය හැක. එහෙත් කෝට්ටේ රජ මහා විහාරයෙහි නා බෝධිය අසල බෝ කොටුව තුළ අනුරාධපුර යුගයට අයත් එක් නාගරජ මුරගලක් දක්නට ඇත.
කෝට්ටේ සමයේදී ඉදි කරන ලද කිසිදු වාස්තු විද්‍යාත්මක ඉදි කිරීමක සැලකිය යුතු මට්ටමෙන් සාධක ඉතිරි වී නොමැත. යම් තරමක් හෝ ශේෂ සාධක දැක ගත හැක්කේ පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුවේ මැදිහත් වීමෙන් සංරක්ෂණය කළ අලකේශ්වර මාලිගය, කොටු බැම්මෙහි සුළු සාධක බැද්දගාන කොටවෙහෙර දාගැබ් දෙක හා පිටකෝට්ටේ හන්දියෙහි ඇති ගල් අම්බලම ආදිය පමණි.

රාජාවලිය හා මහා වංශය සඳහන් කරන පරිදි කෝට්ටේ වඩාත් ක‍්‍රමානුකූල වාස්තු විද්‍යාත්මක ඉදි කිරීම 6 වැනි පරාක‍්‍රමබාහු රජතුමා විසින් කරන ලද බව කියවේ.

කෝට්ටේ සමයට අයත් වාස්තු විද්‍යාත්මක ඉදිකිරීම් පිළිබඳව අධ්‍යයනය කිරීමේදී ඒවා වර්ග 03 කට බෙදා අධ්‍යනය කළ හැක. ඒවා නම් රාජකීය ආගමික සහ වෙනත් වාස්තු විද්‍යාත්මක ඉදිකිරීම් යනුවෙනි.

රාජකීය වාස්තු විද්‍යාත්මක ඉදිකිරීම් යටතේ බලකොටුව රජ මාලිගය, අලකේශ්වර වාසල ආදිය අධ්‍යයනය කළ හැක. බලකොටුවක් යනු කිසියම් පාලක පැලැන්තියක් ආරක්ෂිතව වාසය කිරීම සඳහා ගොඩ නගා ගනු ලබන ආරක්ෂිත කලාපයයි. එබඳු කලාපයන් රටක හෝ ප‍්‍රදේශයක පාලන මධ්‍යස්ථානය වීමටද පුළුවන. ලංකාවේ කි‍්‍ර.පූ. 5 වැනි සියවසේ පමණ සිට මෙබඳු බලකොටු ගොඩ නගා තිබුණු බව මහා වංශයෙන් පැහැදිලි වේ.

කෝට්ටේ බළකොටුවේ විශේෂත්වයක් වන්නේ එය ගොහොරු සහිත ප‍්‍රදේශයක ඉදි කිරීමයි. නිශ්ශංක අලකේශ්වර ප‍්‍රභූ රාජයා විසින් දරමගම සමීපයෙහි මහා විලෙහි මහ පවුරු වළල්ලෙන් හා දොරකොටු ආදියෙන් යුක්තව ජයවර්ධනපුරය ගොඩ නැගූ බව මහා වංශයේ සඳහන් වේ.

කෝට්ටේ බලකොටුව අතීතයේ දී ශක්තිමත් ලෙසත් ක‍්‍රමානුකූල ලෙස මෙන්ම විසිතුරු ලෙසත් ගොඩ නගා තිබූ බව පැහැදිලිවේ. වර්ග සැතපුමකට නොඅඩු භූමි කලාපයක් වටකොට මෙම බලකොටුව ඉදි කොට තිබූ බව බලකොටුව වටා ගොඩ නගා තිබූ ආරක්ෂක පවුරු හා දිය අගල් සාධකවලින් පැහැදිලිය.
ඇතුල් පවුර හා පිට පවුර වශයෙන් ප‍්‍රාකාර දෙකකුත් ඒවා හා සම්බන්ධ අගල් දෙකකුත් තිබූ බව පෙනී යයි. මෙම අගල් ජලයෙන් පිරී තිබුණි. පිට පවුර හා දිය අගලට වඩා ඇතුල් පවුරේ හා දිය අගලේ සාධක යම් ප‍්‍රමාණයක් ඉතිරි වී තිබේ.

මෙම පවුරු සම්පූර්ණයෙන්ම සකසා තිබෙන්නේ කබොක් ගල් උපයෝගී කොට ගැනීමෙනි. ඒවා බැඳීම සඳහා හුණු මිශ‍්‍ර බදාමයක් භාවිත කොට ගෙන ඇත. වැඩි වශයෙන් මෙම ඉදිකිරීම් සඳහා කබොක් ගල් වර්ග දෙකක් උපයෝගී කොටගෙන ඇත. එක් වර්ගයක් විශාලය. ඒවායේ දිග සෙ.මි. 60 ක් වන අතර පළල සෙ.මි. 40 ක් හා ගණකම සෙමි. 18 කි.

අනෙක් කබොක් ගලක දිග සෙ.මි. 45 කද පළල සෙ.මි. 30 හා ගණකම සෙ.මි. 18 කි.


කෝට්ටේ කොටු බැම්ම

ප‍්‍රාකාර බැම්ම අඩි 30 පමණ පළලකින් යුක්ත වන අතර උස අඩි 8 ක් පමණ වෙතැයි විශ්වාස කෙරේ. ඇතුල් කෝට්ටේ පැරකුම්බා පිරිවෙන් භූමිය කොටුබැම්ම පාරේ සහ අංගම්පිටිය ප‍්‍රදේශයෙහි පවුරු කොටස් යම් තරමකින් ඉතිරි වී තිබෙන අතර පුරා විද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව මගින් සංරක්ෂණය කොට තිබේ.

කෝට්ටේ බලකොටුව තුළ ගොඩනගා තිබූ රජ මාළිගය පිහිටි ස්ථානය පිළිබඳව හෝ එහි වාස්තු විද්‍යාත්මක ඉදිකිරීම් සාධක පිළිබඳව පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක හමුනොවෙතත් ගුත්තිල කාව්‍යයේ එන තොරතුරු මෙන්ම සංදේශ සාහිත්‍යයේ එන තොරතුරු පිළිබඳව සිත් යොමු කිරීමේ දී ඉතා විසිතුරු රජ මාලිගාවක් කෝට්ටේ ඉදිව තිබූ බව සිතිය හැක.

කෝට්ටේ සමයේදී නිකුත් කළ සන්නස් අතරින් 6 වැනි පරාක‍්‍රමබාහු රජතුමාගේ මහ සමන් දේවාල සන්නසෙහිත් 8 වැනි පරාක‍්‍රමබාහු රජුගේ කුඩුමිරිස්ස සෙල් ලිපියෙහිත් රජ මාලිගය වර්ණනා කොට ඇත්තේ

-ජයවර්ධනපුර පුරවරයෙහි සුමංගල ප‍්‍රාසාදිමුඛ චිත‍්‍ර මණ්ඩපයෙහි සිංහාසනයෙහි සිරි නිවාස සහ වොටුනු සිව්සැට බරණින් සැදී යුවරජ ඇමැති ගණා පිරිවරා දේවේන්ද්‍ර ලීලාවෙන් වැඩහිඳ” යනුවෙනි.

කෝට්ටේ නගරය තුළ කවර ස්ථානයක රජ මාලිගාව පිහිටා තිබුණේ දැයි කිව නොහැකි වුවත් දැනට ඇතුල් කෝට්ටේ පැරකුම්බා පිරිවෙනට නුදුරින් වූ ඇතුල්කෝට්ටේ සුසාන භූමිය යාබදව මාලිගාව තිබූ බව අනුමානාත්මකව හඳුනාගෙන ඇත. එය වර්තමානයේ මාලිගාවත්ත යනුවෙන් හඳුන්වනු ලැබේ. එහෙත් මාලිගාවට අයත් කිසිදු පුරා විද්‍යාත්මක සාධකයක් මෙම භූමියෙහි ඉතිරි වී නැත.

මෙම භූමියෙන් සොයා ගත් වස්තු ගණනාවක් කොළඹ ජාතික කෞතුකාගාරයේ තැන්පත් කර ඇත. ඒවා අතර අඩිතාලම් ගලක්, ජනෙල් පඩි කඳක්, හුණු ගලින් කළ කණුවක්, කැටයම් කළ දොර උලූවසු කොටසක් හුණුගල් ජනෙල් පඩියක්, ශෛලමය මකර හිසක්, ඍජුකෝණාශ‍්‍ර ගල් කුළුණක් හා උළු කැට ආදිය වේ.

කෝට්ටේ පැරණි බලකොටුව තුළ මෙන්ම ඉන් පිටත පිහිටි ආගමික ගොඩනැගිලි අතර දළදා මාළිගය, කෝට්ටේ රජ මහා විහාරය විජයාරාම විහාරය සුනේත‍්‍රාදේවී පිරිවෙන ආදිය හඳුන්වා දිය හැකිය.

කෝට්ටේ දළදා මැදුර පිහිටියේ යැයි ප‍්‍රදේශවාසීන් කල්පනා කරනුයේ වර්තමාන ඇතුල් කෝට්ටේ සුසාන භූමිය පිහිටි භූමියෙහිය. නමුත් දැනට එහි එක් ගල් කණුවක් හැර දළදා මාළිගය තිබූ බවට වෙනත් කිසිදු සාධකයක් ඉතිරිව නැත. මීට ප‍්‍රධාන වශයෙන් බලපාන්නට ඇත්තේ 1909 පුරාවිද්‍යා පාලන වාර්තාවේ සඳහන් මුහන්දිරම් ජේ. පොන්සේකාගේ විනාශ කිරීම වීමට පුළුවන. පෙර සඳහන් කළ පරිදි එම පුද්ගලයා දළදා මාලිගයට අයත් යැයි අනුමාන කෙරෙන මෙහි තිබූ ගොඩනැගිල්ලෙහි අත්තිවාරම් ගල් පවා ගලවා එම ස්ථානයෙන් ඉවත් කොට ඇත.

සැළලිහිණියේ එන ආකාරයට කෝට්ටේ යුගයේ දී දළදා මැදුර මහල් තුනකින් යුතුව තිබූ බව පැහැදිලි වේ. මෙම සමය වන විට දළදා වහන්සේට රජවරුන් තුළ විශේෂ ගෞරවයක් තිබූ බැව් සංදේශ කාව්‍යවලින් පැහැදිලි වේ. මහා වංශයෙහි ද දළදා මාලිගාව පිළිබඳව තොරතුරු පහත අයුරින් ඉදිරිපත් කොට ඇත.
-ඒ මිහිපති තෙම මුනීන්ද්‍රයන් වහන්සේගේ දළදාව උදෙසා තුන් මහල් මනරම් වු රුචිර දර්ශන ඇති ප‍්‍රාසාදයක් කරවා නවරත්නයෙන් මනාකොට බඳනා ලද රන් කරඬුවක්ද හෙද ඇතුල් කොට රන් කරඬුවක්ද කළේය. අතුල්‍ය වූ මහත් උතුම් කරඬුවක් ද කොට උතුම් කාන්තිමත් ස්වර්ණයෙන් ලේප කොට භව සුව හා නිවන් සුව පතන්නා වූ ඒ රජ තෙමේ ඒ උතුම් කරඬු සතරෙහි දළදාව වැඩුයේය”

බැද්දගාන වෙහෙර කන්ද පිහිටියේ පැරණි කෝට්ටේ බලකොටු සීමාවෙන් මදක් බැහැරිනි. වර්තමානයේ ඊට අක්කර 2 යි රූඞ් 2 ක පමණ භූමියක් වෙන්ව ඇත. මෙම භූමිය 1948x12x19 දින පුරා විද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුවට පවරා ගෙන ඇත. 1949 වර්ෂයේදී සෙනරත් පරණවිතාන මහතා විසින් මෙම ස්ථානය කැණීමට බඳුන් කරන ලද අතර එහිදී ඔහුට කුඩා ප‍්‍රමාණයේ පැරණි දාගැබ් දෙකක සාධක අනාවරණය කර ගැනීමට හැකි විය.

කෝට්ටේ රජ මහා විහාරය වර්තමාන පිටකෝට්ටේ මං සන්ධියට නුදුරින් පිහිටා ඇත. එසේම එය පැරණි බලකොටු සීමාවට පිටතින් වූයේය. 18 වැනි සියවසේ ලියන ලද නම්පොතෙහි ජයවර්ධනපුර කෝට්ටේ ෂන්මුඛ දේවාලය හා ඔත් පිළිමගෙය යනුවෙන් සඳහන්ව ඇත්තේ මෙම විහාරය යැයි විශ්වාස කෙරේ. ඒ අනුව 18 වැනි සියවස පමණ වන විටත් මෙම විහාරය බෞද්ධ ජනතාවගේ ගෞරවාදරයට පත්ව තිබී ඇත.

බොහෝ උගතුන්ගේ විශ්වාසය වන්නේ මෙය 6 වැනි පරාක‍්‍රමබාහු විසින් කරවන ලද්දක් බවය. ෂන්මුඛ දේවාලය පිහිටි ස්ථානය යැයි අනුමාන කරන ඉදිකිරීමක් කෝට්ටේ රජමහා විහාරයෙහි බුද්ධ ප‍්‍රතිමා ගෘහයේ ඉදිරිපස පවතී. ඊට අයත් බව සිතන ගල් කණු කිහිපයක්ද එම භූමියෙහිම තිබේ. මේ විහාර භූමිය අද කුඩා බිම් කොටසකට සීමා වී තිබුණ ද අතීතයේදී එය විශාල ප‍්‍රදේශයක පැතිර තිබූ බවට සාක්ෂි ඇත.

මෙම විහාරස්ථානයේ පැවැති පැරණි දාගැබ 1909 වර්ෂය වන විටත් බලවත් ලෙස විනාශයට ගොස් තිබූ බව එවකට පුරාවිද්‍යා කොමසාරිස්වරයා වූ එච්.සී.පී. බෙල්ගේ පාලන වාර්තාවෙන් පැහැදිලි වේ.

දැනට විහාරස්ථානයේ ඇති බුද්ධ ප‍්‍රතිමා ගෘහය විහාර භූමියේ ඇති උසස්ම පූජනීය හා කලාත්මක වාස්තු විද්‍යාත්මක අංගයයි. මෙය පිලානේ බුද්ධරක්ඛිත තෙරුන් වහන්සේගේ ශිෂ්‍ය මලිගස්පේ මංගල ස්වාමීන් වහන්සේ විසින් ගොඩනගන ලද්දකි. විහාර ගෘහයේ වැඩ අවසන් කළ බව විශ්වාස කරනුයේ 1880 දී පමණය. 18 වැනි සියවසේ පහතරට විහාරස්ථානවල අඳින ලද සිතුවම් අතර ඉතා උසස් මට්ටමේ සිතුවම් මෙම විහාර ගෘහයෙහි දැකගත හැකිය. දේවධර්ම ජාතකය, මණිචෝර, චුල්ලපදුම, ක්ෂාන්තිවාදී, චදිරංගාර, කට්ඨාරි, සාම, සිවි, සීලවනාග ආදී ජාතක කතා කිපයකට අයත් සිතුවම් අන්තරාලය කොටසෙහි චිත‍්‍රණය කොට ඇත.

මෙම විහාරස්ථානයේ ඇති නා බෝධිය ද ප‍්‍රදේශයේ ජනතාවගේ මහත් ගෞරවාදරයට ලක්වූ එකකි. විහාරස්ථානයකට අයත් බෝධිය ප‍්‍රධාන ප‍්‍රවේශ දොරටුවට මීටර් 200 පමණ දුරින් හුදකලාව පිහිටා ඇත.

විහාරස්ථානයට නුදුරින් පිහිටා ඇති ආනන්ද ශාස්ත‍්‍රාලය භූමියෙහිද කෝට්ටේ සමයේ ඉදි කළ ගොඩනැගිලිවල සාධක සුළු වශයෙන් දැකගත හැකිය. මෙම පාසලෙහි ප‍්‍රධාන ප‍්‍රවේශ දොරටුවට වම් පසින් කබොක් ගලින් බඳින ලද පැරණි ගොඩනැගිලි පාදමක් දක්නට ඇත. මෙය කෝට්ටේ සමයෙහි භික්ෂූන් වහන්සේලා පොහෝ පවුරුණු කිරීම සඳහා භාවිත පොහොය ගෙය යයි අනුමානයක් පවතී. මෙය ඉතා අලංකාර ලෙස එකල ඉදි කොට තිබූ බව සංදේශ කාව්‍ය වල එන කවි වලින් පැහැදිලිවේ.


බැද්දගාන වෙහෙරකඩ ස්ථූප


විජයරාම විහාරස්ථානය කෝට්ටේ පැරණි බලකොටුව මදක් බැහැරින් ඊට දකුණු දිශාවෙන් පිහිටියේය. කොළඹ අවිස්සාවේල්ල මාර්ගයේ නුගේගොඩ හා මහරගම නගර අතර විජයාරාම හන්දියෙන් මීටර් 200 පමණ උඩහමුල්ල මාර්ගය පසෙක මෙම විහාරය පිහිටා ඇත. අක්කර 8 ක භූමි ප‍්‍රදේශයක් වර්තමානයෙහි මෙම විහාරස්ථානයට අයත් වේ. ජන ව්‍යවහාරයෙහි සඳහන් වන පරිදි විජයාරාම විහාරය කෝට්ටේ රජ කළ 7 වැනි විජයබාහු රජු විසින් ගොඩ නගන ලද්දකි.

එහි කැටයම් සහිත පැරණි ගල් උළුවස්සේ කොටසත්, ගල් කණු කබොක් ගල් නිර්මාණ ආදී බොහෝමයක් එම යුගයට අයත් වේ. මෙම උලූවස්සේ දැනට ඉතිරිව ඇත්තේ උඩ බාල්ක කඳ පමණි. ග‍්‍රැනයිට් ගලින් නිමි මෙය අඩි 4 යි අඟල් 8 ක් දිග වන අතර උලූවසු කඳේ ගණකම අඩි 1 යි අඟල් 4 කි.
මෙහි පිටදාරය වටා අලංකාර පළාපෙති මෝස්තරයකි. උඩලිපතේ හරි මැදින් අලංකාර කිහිඹි මුහුණකි. එම මුඛය තුළින් දෙපසට විහිදෙන මකරුන් දෙදෙනෙකි. උන්ගේ මුඛවලින්ද දෙපසට අලංකාර ලියවැල බැගින් විහිදේ. මකරුන් දෙදෙනාට මැදිව පෙති 8 කින් යුතු නෙලූම් මලකි. මෙම නිර්මාණ කෝට්ටේ යුගය නියෝජනය කරන දුර්ලභ වුත් අතිශය කලාත්මක වූත් නිර්මාණයක් ලෙස හැඳින්විය හැකිය. මෙය ආරක්ෂා කර ගැනීම අපගේ කාලීන වගකීමක් වන බව සඳහන් කළ යුතුය. මෙම විහාරය කෝට්ටේ රාජධානිය සිංහල පාලනයෙන් ගිලිහීයාමත් සමග පෘතුගීසි හා ලන්දේසීන්ගේ කොල්ලකෑමට හා විනාශ කිරීම් වලට ලක්වන්නට ඇත.

පැපිළියාන සුනේත‍්‍රාදේවී රජමහා විහාර භූමියෙහි හා සුනේත‍්‍රාදේවී පිරිවෙන් භූමියෙහි කෝට්ටේ සමයට අයත් වන ගල් කණු උළුවහු කඳන් වෙනත් ගල් කුට්ටි සහ කබොක් ගල් තැන් තැන්වල විසිර පවතින අතර මේවා අතීතයේදී ගොඩනැගිලි ඉදි කිරීම සඳහා භාවිතා කරන ලද ඒවා වේ. කෝට්ටේ අවසාන සමයෙහි ඇතිවු පෘතුගීසි ලන්දේසි ප‍්‍රහාර වලින් මේවා විනාශ විය. සුනේත‍්‍රාදේවී රජ මහා විහාර භූමියෙහි ඇති 19 වැනි සියවසෙහි ඉදි කරන ලද විහාර ගෘහයේ ප‍්‍රතිමා මෙන්ම චිත‍්‍ර උසස් කලාත්මක අගයකින් යුක්තය. එහි ඇති සැතපෙන බුද්ධ ප‍්‍රතිමාව මෙම ප‍්‍රදේශයේ ඇති විශාලතම සැතපෙන පිළිමය ලෙස සැලකිය හැක.
සුභද්‍රාරාම අතුල රජ මහා විහාරය අවිස්සාවේල්ල මාර්ගයෙහි නුගේගොඩ හා දෙල්කඳ අතර ගම්සභා හන්දියට මීටර් 200 පමණ නුදුරින් පිහිටියේය. 18 වැනි සියවසේදී ලියැවුණු නම්පොතෙහි මෙය සුභද්‍රාරාමය යනුවෙන් හඳුන්වා ඇත. මෙම විහාරයේ ආරම්භය පිළිබඳව පැහැදිලි සාධක නැතත් ජනප‍්‍රවාදවලට අනුව 6 වැනි පරාක‍්‍රමබාහු රජුගේ සුභද්‍රා නම් බිසවකගේ නමින් කරවා ඇත. මෙම විහාරස්ථානයෙහි කෝට්ටේ හෝ මහනුවර යුගවල ඉදි කළ වාස්තු විද්‍යාත්මක ඉදිකිරීමක පැහැදිලි සාක්ෂි හමු නොවේ. මෙහි වර්තමාන විහාර භික්ෂු පරපුර 1840 දී පමණ ආරම්භ වූ බවට සාධක ඇත.

වෙනත් වාස්තු විද්‍යාත්මක ඉදිකිරීම් යටතේ ආගමික නොවන කෝට්ටේ සමයේ දී ඉදි කළා යැයි විශ්වාස කෙරෙන උමග, ගල් අම්බලම සහ මෑත කාලයේ ඉදි කළ ජුබිලි කණුව ආදිය දැක්විය හැක.

ආනන්ද ශාස්ත‍්‍රාලය භූමියෙහි ප‍්‍රධාන ප‍්‍රවේශ දොරටුවට දකුණු පසින් පිහිටි කබොක් ගලක් පොළව මට්ටමේ සිට මැදින් කුට්ටියක් ඉතිරි වන සේ ඒ වටා අඩි 6 පමණ යටට කපා එහි නැගෙනහිර මුහුණත අඩි 3 ක් පමණ උස හා එපමණම පළල විවරයක් වන සේ පොළව යටට ගිලෙන උමගක ද්වාරය සකසා තිබේ. විවරයේ ඉහළ කෙළවර අර්ධ කවාකාර වන අතර එම විවරයට ඉහළින් වූ කබොක් ගල් කොටසෙහි සරල මකර තොරණක් කැටයම් කොට ඇත. එහෙත් දැන් මෙම මකර තොරණේ මූලික හැඩය මිස එහි සම්පූර්ණ ලක්ෂණ ඉතිරිවී නැත. ජනප‍්‍රවාදවලට අනුව මෙය අතීතයේදී කෝට්ටේ රජමාලිගය දක්වා පොළොව යටින් විහිදි තිබී ඇත.

මෙසේ සැලකිය යුතු ප‍්‍රමාණයක් කෝට්ටෙ ප‍්‍රදේශයේ පෞරාණික ස්මාරක තිබෙන අතර කෝට්ටේ සමය පිළිබඳ අධ්‍යනයේ දී කොළඹ සහ කෝට්ටේ කෞතුකාගාගාරවල ඇති පුරාවස්තු ද ඉතා වැදගත් වේ. කොළඹ කෞතුකාගාරයේ ගලින් කළ නිර්මාණ ගණනාවක්ම ඇත. එම කෞතුකාගාරයේ ඇති කෝට්ටේ හා තදාශ‍්‍රිත ප‍්‍රදේශ වලින් හමුවූ පුරාවස්තු පිළිබඳ වාර්තාවක් ඩග්ලස් රණසිංහ මහතා විසින් ඒ අසිරිමත් කෝට්ටේ නම් ග‍්‍රන්ථයෙහි ඉදිරිපත් කොට ඇත. මේ හැර කෝට්ටේ පුරාවිද්‍යා කෞතුකාගාරය ඉතා වැදගත් තැනක් ගනී. මෙම කෞතුකාගාරය පිටකෝට්ටේ හා ඇතුල්කෝට්ටේ නගර අතර පිහිටුවා ඇත.

18, 19 සියවස්වල දී භාවිත ස්ත‍්‍රී පුරුෂ දෙපාර්ශ්වයටම අයත් වස්ත‍්‍ර මෙහි ප‍්‍රදර්ශනයට තබා ඇත. මේ හැර කෝට්ටේ සොහොන්වල තිබී හමු වූයේ යැයි කියන පෘතුගීසීන්ගේ රන්වන් කැරළි සහිත කෙස් වැටි කිහිපයක්ද වේ. මේ හැර කෝට්ටේ පැරකුම්භා පිරිවෙන් භූමියෙහිද කෝට්ටේ සමයට අයත් ශිලාමය නිර්මාණ කීපයක්ද දැකගත හැකිය.

ජුබිලි කණුව නුගේගොඩ කෝට්ටේ සහ මිරිහාන යන මාර්ග එකිනෙකට සම්බන්ධ වන තුන්මං හන්දියක පිහිටා ඇත. වර්තමානයේ මෙම මංසන්ධිය ජුබිලි කණුව හන්දිය නමින් ප‍්‍රසිද්ධව ඇත. 1837 සිට බි‍්‍රතාන්‍යයේ මහ රැුජින ලෙස කටයුතු කළ වික්ටෝරියා රාජිණියගේ රාජ්‍ය පාද ප‍්‍රාප්තිය සිදුවී වසර 50 ක් සම්පූර්ණ වීම නිමිත්තෙන් 1887 දී ලංකාවෙහි විවිධ ප‍්‍රදේශවල උත්සව පවත්වා ඇත. එම ජුබිලිය සමරණ විශේෂ උත්සවයක් මෙම ස්ථානයෙහිද තිබී ඇති අතර එය සිහිකරනු පිණිස අඩි 5 ක් පමණ උස ගල් කණුවක් එහි සිටුවා ඇත. මෙම ගල් කණුවේ ඉංග‍්‍රීසි සහ සිංහල භාෂාවෙන් එම තොරතුරු වාර්තා කොට තිබෙන අතර එම සමරු ස්ථම්භය පිහිටුවීම සඳහා මූලිකත්වය ගත්තවුන්ගේ නම් පෙළක්ද සඳහන්වේ. ඒ අතර ඉංග‍්‍රීසි සහ සිංහල ජාතිකයන්ගේ නම් වෙයි. මෙම ගල් කුළුණ දැනට එම මංසන්ධියෙහි ආරක්ෂිතව පවතී.

මෙම තොරතුරු සපයා දුන් ශ්‍රී ජයවර්ධනපුර විශ්වවිද්‍යාලයේ ඉතිහාසය හා පුරාවිද්‍යා අධ්‍යයන අංශයේ මහාචාර්ය කරුණාසේන හෙට්ටිආරච්චි මහතාට සහ විශ‍්‍රාමික ජ්‍යෙෂ්ඨ ආචාර්ය බණ්ඩාරගම සුනන්ද එරංග මහතාට විශේෂ ස්තුතිය.

 2014 අපේ‍්‍රල් මස 02 | ලංකාදීප කර්තෘ මණ්ඩලය

කාලිංග රජුත් ලොරෙන්සෝ ද අල්මේදාත් බලකොටු බැන්ද මඩකළපුව


සුප‍්‍රකට කල්ලඩි පාලම

1960 දශකයේ කතෝලික ලෑන්ග් පියතුමා සුප‍්‍රකට කල්ලඩි පාලම පාමුල මඩකළපුවේ සිංදු කියන මාළුන්ගේ සංගීත නාදය පටිගත කොට ශ්‍රී ලංකා ගුවන් විදුලියේ විකාශනය කර තිබේ. අදටත් පුර සඳ ඇති රැුයෙක එම ගී හඬ ඇසීමට හැකි වුවත් කලක් තිස්සේ එය ඇසීමට තරම් නිසල පරිසරයක් එහි නොතිබුණි.

ලංකාවේ සිවිල් යුද තත්ත්වය පැවතීමට පෙර ඉතාම සශ්‍රීකව පැවති නගරයක් ලෙස නැගෙනහිර පළාතේ මඩකළපුව හඳුන්වා දිය හැකිය. මඩකළපුවේ ශ්‍රී විභූතිය පිළිබඳවත් රෙදිපිළි, ඇලූමිනියම් භාණ්ඩ ඇතුළු ද්‍රව්‍යවලට ප‍්‍රචලිතව තිබූ අයුරු පැරැුණියෝ අභිමානයෙන් සිහිපත් කරති. මඩකළපු සරොන් කාලාන්තරයක් තිස්සේ හොඳ පටපිළි සොයන කා අතරත් එක සේ ජනප‍්‍රියව තිබිණි. පෙරදිගෙන් අලූයම පිබිදෙන හිරු දකින එක් නගරයක් වනුයේ ද මඩකළපුවයි. නැගෙනහිර මුහුදු ගැබෙන් රත් හිරුමල පිපෙන දසුන අතිශය චමත්කාරජනක ය. යුද බිය කාලාන්තරයක් තිස්සේ එම ප‍්‍රදේශය වෙලා පැතිර නොතිබුණේ නම් අදටත් ලංකාවේ සුපිරි නගර අතුරින් මඩකළපුව අද්විතීය වෙයි. අතීත ශ්‍රී විභූතිය අද එලෙසම මඩකළපුවේ දක්නට නැතත් පෙර සශ්‍රීකත්වයේ සාධක සම්පූර්ණයෙන්ම ගිලිහී නොමැත.

මඩකළපුව ඉංග‍්‍රීසි භාෂාවෙන් Batticaloa ලෙසින් හඳුන්වයි. මඩ සහිත වූ දැවැන්ත කළපුව නිසා සිංහල බසින් මෙම නගරය මඩකළපුව වශයෙන් හඳුන්වනු ලැබේ. භූමි ප‍්‍රදේශය දළ වශයෙන් වර්ග කිලෝමීටර් 2633.1 පමණ වෙයි. මඩකළපු දිස්ත‍්‍රික්කය භූමි ප‍්‍රදේශයෙන් 3.8% ක් පමණ ආවරණය වෙයි. දමිළ බසින් මෙම නගරය මට්ට කළප්පු Mattak Kalappu වශයෙන් හඳුන්වයි.
 



අනාදිමත් කාලයක සිට ලංකාව වටා පිහිටි වෙරළ තීරයේ පැරණි නැව් තොට හරහා විවිධ රටවල් සමග ජාත්‍යන්තර වෙළෙඳ සබඳතා පවත්වාගෙන පැමිණි බව ඓතිහාසික මූලාශ‍්‍ර පිරික්සීමෙන් පෙනෙයි. මඩකළපුවේ අතීතය යක්ෂ සහ නාග ගෝත‍්‍රික ඉතිහාසය තෙක් දිවෙයි. කුල ගෝත‍්‍ර මත පදනම් වූ සමාජ සබඳතාවක් පවත්වාගෙන ගිය ඔවුහු දමිළ භාෂාව කථා කළ බව ඇතැම් විද්වතුන්ගේ මතයයි. එක් කාලයක කුතිකන් නම් රජෙකු විසින් ස්ථාපනය කළ මඩකළපු රාජධානිය චෝල රාජධානියේ සිට පැමිණි කරිකාල චෝලම් රජු නිසා ශක්තිමත් වූ බැව් කියැවෙයි. කරිකාල චෝලම් රජු ලංකාව ආක‍්‍රමණය කොට මෙරටින් පුද්ගලයන් දහසක් සිරකරුවන් වශයෙන් රැුගෙන ගියේය. 

ඊට අවුරුදු 12 කට පසුව ගජබාහු රජු චෝල රට ආක‍්‍රමණය කොට දමිළ පුද්ගලයන් දහසක් ඒ වෙනුවෙන් රැුගෙන ආ බව කියයි. ඔවුන්ගේ කොටසක් නිදහස් කළ පසු මඩකළපු ප‍්‍රදේශයේ පදිංචි වූ බැව් මතයකි. වත්මන් දීඝවාපිය අතීතයේ දීප වාවී ලෙස හැඳින්වූ බවත් මඩකළපු රාජධානියේ අගනුවර වශයෙන් පවත්වාගෙන ආ බවත් ඇතැම් විද්වතුන්ගේ මතයයි.

පළමු සියවසේ ඉන්දියාවේ පඬි රට හෙවත් වත්මන් තමිල්නාඩුවේ සිට මුක්කුවාවරු Mukkuvars නම් ජන කොට්ඨාසයක් පැමිණ ඇත. ඔවුහු මඩකළපුවට සංක‍්‍රමණය වූ අතර කේන්ද්‍රීය ගම්මාන 07 ක පදිංචි වූ බව කියැවේ. ඔවුන්ගේ ආගමනය හේතුවෙන් එතෙක් එම ප‍්‍රදේශයේ ධීවර කර්මාන්තයේ යෙදුනු ගෝත‍්‍රයක් වූ තිමිලාර්වරුන් සමග ගැටුම් ඇතිවිය. මුක්කුවාර්වරුන්ගේ මූලික ජනපද තිමිලේතිව් හෙවත් තිමිලාර් දුව වශයෙන් හඳුන්වා ඇත. එහි බලකොටුවක් ද තිබුණු බව ඇතැම් මූලාශ‍්‍රවල කියැවේ. ඔවුහු පදිංචිව සිටි ප‍්‍රදේශ අතර මත්ස්‍ය කර්මාන්තය වැඩි වශයෙන් බහුල වලයික්කාතිරේව් Valaikattiravu හෙවත් දැල් යොදා මාළු අල්ලන ප‍්‍රදේශයක් පිළිබඳව විස්තර වෙයි.

පසු කාලයේ ඉන්දියාවේ දකුණු ප‍්‍රදේශයේ සිට සංක‍්‍රමණය වූ පට්ටනියාර් නම් මුස්ලිම් සම්භවයක් ඇති ජන කොට්ඨාසයක් මඩකළපුව සහ ත‍්‍රිකුණාමලය අතර මායිම් ගම්මානයක් වූ වෙරුගල් දක්වා පළවා හැරි බව මූලාශ‍්‍රවල සඳහන් වෙයි. තිමිලාර්වරුන් සහ පට්ටනියාර්වරුන් අතර ඇති වූ ගැටුම් හා සම්බන්ධ ජනප‍්‍රවාද රැුසකි. සතුරන් මැරූ ස්ථානය යන තේරුම සහිත සතුරුකෝඩන් (Sathurukondan) නම් ගමක් සහ පාර්ශ්ව දෙක නැවත හමුවුනු ස්ථානය යන තේරුම සහිත සාන්තිවේලි (Santhiwelli - (Meeting Field)නම් ගමක් ද මඩකළපුව ආසන්නයේ ඇත. යුද භටයන් ජයපැන් බී විවේකය ගත කළ ස්ථානය වර්තමානයේ නැගෙනහිර විශ්වවිද්‍යාලය පිහිටි වන්තාරුමූලෙයි ලෙස හඳුන්වයි. මුක්කුවාර්වරුන්ගේ ආධාර මත පාට්ටනියාර්වරුන්ට ස්ථානගතවීමට අවකාශ ලැබුණේ එරාවුර් ප‍්‍රදේශයයි. අදත් එහි මුස්ලිම් ජනතාව බහුලව වෙසෙති. 

12 වැනි සියවසේ ඉන්දියාවේ කාලිංග දේශයේ (වර්තමානයේ ඔරිස්සා) සිට පැමිණි මාහන් නමැති කාලිංග රජු ලංකාව අල්ලා ගැනීමෙන් පසු සිය රටෙන් සොල්දාදුවන් ගෙන්වමින් පාලන කටයුතු කළ බව කියයි. ඔවුන් වෙල්ලාලර් (Vellalar)ලෙස හැඳින්වීය. අදටත් ඔවුන්ගේ පරම්පරාවන් පැවත එන බව ජන විශ්වාසයයි.

කි‍්‍ර.ව. 1505 ලොරෙන්සෝ ද අල්මේදා ප‍්‍රමුඛ පෘතුගීසි ජාතිකයන් ලංකාවට පැමිණීමත් සමග ලංකාවේ පිහිටි සියලූ නැව් තොට පාලනය කිරීමේ බලය ගිවිසුම් ප‍්‍රකාරව ඔවුන් වෙත ලබාගැනීමට සමත්විය. එහි ප‍්‍රතිඵලයක් ලෙස එම නැව්තොටවල් ආරක්ෂා කර ගැනීමට එකී නගර කේන්ද්‍ර කරමින් ආරක්ෂක බලකොටු ඉදිවූයේය. ඒ අනුව මඩකළපුවෙහි ද පෘතුගීසීන් විසින් බලකොටුවක් තනනු ලැබීය. එම ප‍්‍රදේශයෙන් සපයාගනු ලැබූ හිරිගල්, මැටි, හුණු ආදිය භාවිත කරමින් පුලියන්තිව් නමැති දුපතේ එම බලකොටුව ඉදිකරනු ලැබීය. 1628 වර්ෂයේ පෘතුගීසීන් විසින් ස්වකීය බලකොටුව ඉදිකරනු ලැබූ බව කියැවේ.

ලන්දේසි පූජකවරයකු වූ පිලිප්පුස් බැල්ඩියස් විසින් 1672 දී රචනා කොට ප‍්‍රසිද්ධ කරනු ලැබූ ලේඛනයකට අනුව පෘතුගීසීන් විසින් ඉදිකරනු ලැබූ බලකොටුව පිළිබඳව තොරතුරු රැුසක් හඳුනාගත හැකිය. බලකොටුවේ බිම් සැලසුම කුරුසියක හැඩය ගෙන තිබුණි. මුර අට්ටාල 03 කින් මෙම බලකොටුව සමන්විත වී තිබුණි. මෙකී සෑම මුර අට්ටාලයකම කාලතුවක්කු සහ භට පිරිස් යොදවා ආරක්ෂාව තහවුරු කිරීම විශේෂත්වයයි. පිත්තල සහ යකඩ කාලතුවක්කු 11 ක් රඳවා තිබුණු බව මූලාශ‍්‍රවල කියැවේ. පෘතුගීසි බලකොටුව තුළ ගබඩා ගොඩනැගිලි නිවාස සහ එක් පල්ලියක් ද ඉදිකර තිබුණි. බලකොටුව දුපතක පිහිටා තිබීම නිසා ස්වභාවික ආරක්ෂාව තහවුරු වී තිබුණි. 1505 පෘතුගීසීන් මෙරටට පැමිණිය ද 1628 දී බලකොටුව තැනීම විශේෂත්වයකි. එතෙක් මඩකළපුව නැව්තොට භාර ප‍්‍රාදේශීය පාලකයා සමග යම් සබඳතාවක් සහිතව පාලන කටයුතු කරගෙන ගිය බව පෙනෙයි.

මඩකළපුව පිළිබඳව වැඩිවශයෙන් තොරතුරු හමුවූයේ ලන්දේසීන් ලංකාවට පැමිණීමත් සමගය. පෘතුගීසි පාලනය පිළිබඳව කළකිරීමට පත්ව සිටි ස්වදේශීය පාලකයෝ පෘතුගීසීන් පරාජයට පත් කිරීමට ලන්දේසීන්ගේ සහයෝගය ගනු ලැබූහ. එහි ප‍්‍රතිඵලයක් ලෙස 1602 දී  ඕලන්දයේ සිට නැව් නැගි ජෝරිස් ෆන් ස්පිල්බර්ජන් 1602 මැයි 31 දින මඩකළපුවට සැපත් විය. ශාම් රාම් ලාම් නමින් හැඳින් වූ නැව් 03 කින් ජෙන්සන් ලී ෆෝර්ට් සහ කොර්නේලිස් ස්පෙක් යන නිලධාරීන් ස්පිල්බර්ජන්ගේ මූලිකත්වයෙන් යුතුව මෙම ගමනට සහභාගි වූහ.

එකල ඔවුන් පැමිණියේ ජාත්‍යන්තර වෙළෙඳ ආධිපත්‍ය ක‍්‍රමයෙන් වර්ධනය කරගත් නෙදර්ලන්ත මහ රජුගේ සහ මොරිෂස් හි නැසෝ කුමාරයාගේ සුබපැතුම් ද රැුගෙනය. ඔවුන්ගේ ගමන් විස්තර පිළිබඳ සිතියම් හා සිතුවම් සහිත ඉතා වැදගත් ලේඛනයක් 1605 දී රචනා වී තිබේ. මඩකළපුව පිළිබඳ ඉතා වැදගත් තොරතුරු රැුසක් මේ ලේඛනයෙන් අනාවරණය වෙයි. ස්පිල්බර්ජන් මඩකළපුවට පැමිණියේ ගාලූ වරාය ආසන්නයෙන් වැටුණු ජාත්‍යන්තර නාවික මාර්ග භාවිත කරමිනි. මහනුවර රාජධානියට පිවිසිය හැකි ප‍්‍රධාන මාර්ගය පිහිටා තිබුණේ මඩකළපුව හරහාය.
 

 
ඇම්ස්ටර්ඩෑම් මුර අට්ටාලයේ පැරණි මුර කුටිය


ස්පිල්බර්ජන් මඩකළපුවට පැමිණි පසුව මඩකළපු ප‍්‍රදේශයේ ප‍්‍රාදේශීය පාලකයා විසින් එවකට කන්ද උඩරට මහ රජු වූ පළමුවැනි විමලධර්මසූරිය රජු නියෝජනය කරමින් පිළිගනු ලැබීය. මඩකළපු රජු ඉතා උසස් වර්ගයේ කපුවලින් නිර්මිත ඇඳුම් හැඳපැළඳ සිටි බව විස්තර වෙයි. හිස පැළඳි හිස් වැසුම දෙබාහු දක්වා එල්ලෙන විශාල අරුංගල් බඳ වටා හැඳ කපු රෙද්ද, ඉණෙහි රැුඳුනු කිණිස්ස මඩකළපු රජුගේ ඇඳුමේ විශේෂාංග ලෙස උපුටා දක්වයි. දුනු ඊතල රැුගත් විශාල බට පිරිසක් සමග ලන්දේසි නියෝජිතයන් පිළිගැනීමට පැමිණි බව සිතියම්වල දැක්වේ.

එම ලේඛනයේ එකල මඩකළපු නගරයේ තොරතුරු දැක්වෙන සිතුවම් කිහිපයක් දක්නට ලැබේ. රජුගේ ලාංඡුනය වූයේ කඩුවක් අතින් ගත් පුද්ගලයෙකු ගේ රුවකි. නුවණට අධිපති ගණ දෙවියන්ට වන්දනා කිරීම රජු ඇතුළු මඩකළපු වැසියන්ගේ සිරිත වූ බව එම ලේඛනයේ විස්තර වෙයි. ස්පිල්බර්ජන් මඩකළපුවේ රජු හරහා පළමුවැනි විමලධර්මසූරිය රජු සමග යහපත් සබඳතාවක් ගොඩනගා ගත් පසුව තෙමසක් මඩකළපුවේ ගත කළ බැව් කියැවේ ආර්.එල්. බ්‍රෝහියර් ගේ කෘතියකට අනුව සමන්තුරෙයි කල්මුනෙයි ආශ‍්‍රිත ප‍්‍රදේශයේ එවකට මඩකළපු රජුගේ මාලිගය පිහිටා තිබෙන්නට ඇතැයි සඳහන් කරයි.

ස්පිල්බර්ජන් පැමිණ තෙමසකට පසුව සී. බෝල්ට් ද වීට් නෙදර්ලන්තය නියෝජනය කරමින් ලංකාවට පැමිණියේය. නැව් 15 කින් සමන්විත කණ්ඩායමේ ප‍්‍රධානියා ලෙස පැමිණි වාට් 1602 නොවැම්බර් 28 ප‍්‍රථම වරටත් ඊට පසු කිහිපවරක්ම ලංකාවට පැමිණියේය. මෙම දුත ගමන්වලින් පසුව ලන්දේසි ජාතිකයෝ කිහිප දෙනෙක්ම ලංකාවේ රජු සමග සබඳතා ගොඩනගා ගැනීමට පැමිණියහ. දෙවැනි රාජසිංහ රජු විසින් 1636 සැප්තැම්බර් 09 දාතමින් පෘතුගීසීන් මැඞීමට ලන්දේසි ආධාර ඉල්ලමින් පුලිකට් හි ආණ්ඩුකාර තැන්පත් කැරල් රිජිනියස් ට ලිපියක් යවනු ලැබීය. මෙම වකවානුව පෘතුගීසීන් සහ සිංහල රජුන් අතර ගැටුම් ඇති වූ උච්චතම අවස්ථාව විය. සුප‍්‍රකට ගන්නෝරුව සටන සිදුවූයේ ද මෙම කාලයෙහි ය.

දෙවැනි රාජසිංහ රජුගේ ඉල්ලීම මත පෘතුගීසීන් පරාජය කිරීමට ලන්දේසීන් සහාය ලබාදීමට කැමැත්ත පළ කළහ. එහි ප‍්‍රතිඵලයක් ලෙස 1638 මැයි 23 දෙවැනි රාජසිංහ රජු සහ ඇඩම් වෙස්ටර් වරලඞ් සහ විලියම් ජාකෝබ් කෝස්ටර් විසින් ද්විපාර්ශවීය ගිවිසුමකට පැමිණෙනු ලැබීය. එහි ප‍්‍රතිඵලයක් ලෙස එවකට පෘතුගීසීන්ට හිමිව තිබූ මඩකළපු බළකොටුව ලන්දේසීන් අතට පත් විය.
 

පැරණි ඝණ්ටා කුලූන
පෘතුගීසීන් විසින් ඉදිකර තිබූ බළකොටුව පිළිබඳ එවකට ලේඛකයෙක් වූ ප‍්‍රන්සුවා වැලන්ටයින් විසින් ද විස්තරයක් සපයා ඇත. ඒ අනුව කිලෝමීටර් 3 ක් පරිධියෙන් යුතු දුපතක මෙම බළකොටුව පිහිටා ඇති බව කියයි. ලෝහ තුවක්කු 11 ක් සවිකර තිබුණු අතර මිනිසුන් 100 ක් විසින් එම කොටුවට ආරක්ෂාව සපයා තිබුණි. මුහුදේ සිට බලන කල්හි කොටුව පිටුපස කඳු පන්ති කිහිපයක් පැරණි සිතුවම්වලට අනුව විද්‍යමාන වෙයි. Friar's Hood  ලෙස ලන්දේසීන් හඳුන්වා ඇති මෙම කඳු පංතිය බළකොටුවේ සිට කිලෝමීටර් 32 ක් දුරින්  දක්නට ලැබෙන බව කියයි. මුහුදේ ගමනාගමනයේ යෙදෙන නාවිකයින් හට ගොඩබිම් මාර්ගය පෙන්වන නාවික සලකුණක් ලෙස ලන්දේසීන් විසින් මෙම කඳු පංතිය හඳුන්වා ඇත.

1638 දී ලන්දේසීන් මඩකළපුවේ පිහිිටි බළකොටුව අල්ලා ගැනීමෙන් පසුව විධිමත් සැලසුමකට අනුව කොටුබැම්ම ගොඩනගාගැනීම ඔවුන්ගේ අවශ්‍යතාව වූයේය. ඒ අනුව පෘතුගීසි පාලන සමයේ මුර අට්ටාල 03 ක් වශයෙන් ඉදිකරන ලද කොටුබැම්ම මුරඅට්ටාල 04 ක් එකතුවන සේ සංවර්ධනය කරනු ලැබීය.

Colombo, Haarlem, Galle, Amsterdam වශයෙන් එම මුර අට්ටාල හඳුන්වනු ලැබීය. ලන්දේසි ආණ්ඩුකාර ඉසාක් ඔගස්ටින් රම්ෆ් ගේ දින සටහන්වල 1721 දී මඩකළපුවේ බළකොටුවේ සවිස්තර සැලසුම් සකස් කර තිබේ. මුරඅට්ටාල 04 න් විශාලම මුර අට්ටාලය වනුයේ Colombo අට්ටාලයයි. බළකොටුවේ ඝණ්ඨාර කුලූන එම මුර අට්ටාලයෙහි සවිකර තිබුණු අතර ලන්දේසි පාලන සමයේ ඝණ්ඨාර කුලූනු 02 ක් තිබුණු බව පෙනෙයි. ලංකාවේ ලන්දේසි බලකොටු සෑම එකකටම මෙවැනි ඝණ්ඨාර කුලූනු සවිකර තිබුණි. හෝරාව ඇඟවීමටත් බළකොටුවේ පාලනයක් සඳහා විධාන නිකුත් කිරීමටත් ආගමික කටයුතු සඳහාත් මෙම ඝණ්ඨා භාවිතා වූ බව පෙනෙයි. කොලොම්බෝ මුර අට්ටාලයෙත් හාර්ලීම් මුර අට්ටාලයෙත් කාලතුවක්කු 12 බැගින්ද ඇම්ස්ටර්ඩෑම් හා ගෝල් යන අට්ටාලවල කාලතුවක්කු 10 බැගින්ද ස්ථාන ගත කර තිබුණු බව එම සැලසුම්වලට අනුව පෙනෙයි.

ඇම්ස්ටර්ඩෑම් මුර අට්ටාලය මත නෙදර්ලන්ත කොඩිය සවි කර තිබුණි. මුහුදේ සිට මාර්ගය සෙවීමට වෙහෙසෙන නාවිකයන්ගේ පහසුව තකා බිම් සලකුණක් a (Landmark) ලෙස මෙලෙස කොඩියක් සවිකර තිබුණි. ලන්දේසි බළකොටුවේ ප‍්‍රධාන ගොඩනැගිලි දෙකකි. එම ගොඩනැගිලි තනි මහලෙන් යුතු ගබඩා ගොඩනැගිලි ලෙස හඳුනාගත හැකිය. කොලොම්බෝ මුර අට්ටාලයේ සිට හාර්ලිම් මුර අට්ටාලය දක්වා කොටු බැම්මට සමාන්තරවද ගෝල් මුර අට්ටාලයේ සිට කොලොම්බෝ මුර අට්ටාලය දක්වා කොටු බැම්මට සමාන්තරවද මෙම ගොඩනැගිලි ඉදිකර තිබුණි.

ඇම්ස්ටර්ඩෑම් හා ගෝල් මුර අට්ටාල දෙක අතුරින් කොටුවට ප‍්‍රධාන පිවිසුම ඉදිකර තිබුණි. පිවිසුම් දොරටුවට ඉහළින් ත‍්‍රිකෝණාකාර ගල් පුවරුවක  1682 ලෙස සලකුණු කර ඇති බවක් දක්නට ලැබෙයි. ප‍්‍රධාන පිවිසුමට ඉදිරියෙන් කළපුවේ සිට පැමිණෙන යාත‍්‍රාවලට ජැටිය ඉදිකර තිබුණි. එම ජැටිය ආසන්නයේද ගබඩා ගොඩනැගිල්ලක් ඉදිකර තිබෙනු පැරණි සිතුවම් අනුව හඳුනාගත හැකිය. ගෝල් මුර අට්ටාලය සහ කළපුව අතරින් කොටුවට ප‍්‍රධාන පිවිසුම් මග ඉදිකර තිබුණු අතර වර්තමානයේ ද එම පිවිසුම් මාර්ගය භාවිත කරයි. පෘතුගීසි පාලන සමයේ දුපතක් වශයෙන් පිහිටි මඩකලපුව කොටුව ලන්දේසි පාලන සමයේ යම් ප‍්‍රමාණයක සංවර්ධනයත් සමග බළකොටුව ආරක්ෂාව සපයන දිය අගලක් වශයෙන් නිර්මාණය වූයේය.

1796 දී ලන්දේසීන් සතුව තිබූ වෙරළ කළාපයේ පාලන බලය බි‍්‍රතාන්‍ය ජාතිකයින් අතට පත්වීමත් සමග ලන්දේසි බළකොටු යම් යම් වෙනස්කම් සිදුකිරීමට බි‍්‍රතාන්‍යයෝ කටයුතු කළහ. බි‍්‍රතාන්‍ය ජාතිකයින් විසින් මඩකළපු බලකොටුව ආකෘතිමය වශයෙන් වෙනස්කම්වලට භාජනය නොකළද ස්වකීය පරිපාලන අවශ්‍යතා සඳහා ඇතුලත පිහිටි ගොඩනැගිලි වෙනස්කම්වලට භාජනය කරන ලදී. ඒ අනුව ලන්දේසින් විසින් ඉදිකරනු ලැබූ කොටුව ඇතුළත පිහිටි ප‍්‍රධාන ගබඩා ගොඩනැගිලි 02 දැවැන්ත ආලින්ද කණු සහිත ද්විමහල් ගොඩනැගිල්ලක් ලෙස පරිවර්තනය කර දිසාපති කාර්යාලය බවට පත්කරමින් කොටුව ස්වකීය පරිපාලන මධ්‍යස්ථානය බවට පත්කරුනු ලැබීය. ඇම්ස්ටර්ඩෑම් මුර අට්ටාලයේ පිහිටි යුධ කාමරවලින් තවමත් දෙකක් දක්නට ලැබෙන අතර, වර්තමානයේ එම කොටස් භාවිතයකින් තොරව වසා දමා ඇත.

ලන්දේසි ගොඩනැගිලි බි‍්‍රතාන්‍ය පාලන සමයේ වෙනස්කම්වලට භාජනය කර භාවිත කර ඇති අතරම නිදහසෙන් පසුවද අවිධිමත් ලෙස එම ගොඩනැගිලි වෙනස් කර ඇති නිසා යටත්විජිත පාලන සමයේ නියෝජනය කරන වාස්තු විද්‍යාත්මක ලක්ෂණ ප‍්‍රබල ලෙස ගිලිහී යමින් පවතී. එම ගොඩනැගිලි අතරට මෑතකාලීනව එක් වූ ගොඩනැගිලි රැුසක් ද දක්නට ලැබේ. කොටුව වටා පිහිටි දියඅගල වර්තමානයේ ද දක්නට ලැබුණු ද නිසි නඩත්තුවත් නොවීම නිසා කොටුවේ සෞන්දර්යාත්මක පෙනුමට ප‍්‍රබල බාධාවක් වෙයි.

මුර අට්ටාල 04 ද යම් ප‍්‍රමාණයක ආරක්ෂාවක් සහිතව අදටත් දක්නට ලැබුණ කොටු බැම්මත් සමග සංරක්ෂණය  කළ යුතු මට්ටමක පවතී. පැරණි ඝණ්ඨා කුලූනු 02 න් එකක් පමණක් කොළොම්බෝ මුර අට්ටාලයේ දක්නට ලැබෙයි. වර්තමානයේ එම ඝණ්ඨාරය භාවිත කරනු නොලැබේ. ආකෘතිකමය වශයෙන් මඩකළපුවේ කොටු බැම්ම එලෙස ආරක්ෂා වී ඇති නිසා සංචාරකයන් සඳහා නැරඹීමට සුදුසු තත්ත්වයක පවතී. ඇම්ස්ටර්ඩෑම් මුර අට්ටාලය මත  රැඳවූ සම්පූර්ණ අංග සහිත කාලතුවක්කුවක් තවමත් එහි දක්නට ලැබීම විශේෂත්වයකි.
 

අදටත් නිරුපද්‍රිතව ඇති ලංකාවේ එකම කාල තුවක්කුව



ලංකාවේ බොහෝ ස්ථානවල මෙවැනි කාලතුවක්කු දක්නට ලැබුණද අංගසම්පූර්ණ ආධාරක සහිත කාලතුවක්කුවක් දක්නට ලැබෙනුයේ මඩකළපුව කොටුවේ පමණක් බැව් කිය යුතුය. තාමත් එම කාලතුවක්කුව සක‍්‍රිය කළ හැකි මට්ටමේ පවතී. වෙඩි බෙහෙත් තුවක්කු බටය තුළට පුරවා යකඩ බෝලයක් බහා සිදුරකින් ඇතුලූ කළ තිරයකට ගිනි දැල්වීමෙන් මේ කාලතුවක්කු කි‍්‍රයාත්මක කරනු ලැබීය. සක‍්‍රිය කළ හැකි ආධාරක සහිතව දැනට ලංකාවේ ඉතිරිවී ඇති එකම කාලතුවක්කුව මෙය නිසා සංචාරකයින් ගේ නැරඹීම සඳහා ප‍්‍රදර්ශන අංගයක් ලෙස දියුණු කළ හැකිය.

ඒ ආසන්නයේම පිහිටා ඇති යුද කාමර මේ වන විට වසා දමා ඇති අතර,  සුදුසු වැඩපිළිවෙලක් යටතේ එම යුද කාමර විවෘත කර සංචාරකයන්ට නැරඹීමට සුදුසු පරිසරයක් සකස් කිරීම අවස්ථාවෝචිතය. ඇම්ස්ටර්ඩෑම් මුර අට්ටාලයේ සිට බලන කල්හි සුප‍්‍රසිද්ධ කල්ලඩි පාලම දක්නය ලැබේ.
”කල්ලඩි පාලම පාමුල සිංදු කිවුව මාළුවෝ

ඇයි ගොළු ගැසුනේ....................”

ගුණදාස කපුගේ එදා එලෙස ගැයුවද අද යුදබිය තුරන් වී මඩකළපුවේ මාළුවන් නැවත ගී ගයන්නට පටන් ගෙන ඇත. කල්ලඩි පාලම හරහා පැමිණ මඩකළපුව මගහැර පාසිකුඩා වෙරළේ සිරිය විඳීමට කලින් එක්තරා අවධියක ලංකාවේ පරිපාලනයේ හැරවුම් ලක්ෂ්‍යයක් වූ මඩකළපු බළකොටුව නරඹා මඩකළපුවේ චිරප‍්‍රසිද්ධ පට පිළි විකුණන සල්පිල්හි සිරි විඳීමට ඇරයුම් කරමු. පොල් රුප්පාවෙහි සෞන්දර්යාත්මක බවට තල් රුප්පාවේ සෞන්දර්යාත්මක බව දෙවැනි නොවන බව ද ඔබට දැනේවි.
 
ගෝල් මුර අට්ටාලය

 2014 මාර්තු මස 20 | ලංකාදීප කර්තෘ මණ්ඩලය

සීතාවක රාජසිංහ රජු අගමෙහෙසියට හැදු "ටජ්මහල"


මල්වතී බිසවට හැදු බව කියන දෙවොල

පීතෘ ඝාතක රජවරුන් දෙදෙනෙකු ගැන ලංකා ඉතිහාසයේ සඳහන් වෙයි. සීගිරි කාශ්‍යප හා සීතාවක රාජසිංහ යනු ඔවූහුය. කොතරම් දරුණු කුරිරු වුවන් වුවද මේ දෙදෙනාම දැඩි සංවේදී සිතැත්තෝය. කාශ්‍යප රජු ඉදිකළ සීගිරිය කොතරම් සොඳුරු මනරම් ස්ථානයක් දැයි එය නැරඹූවෝ දනිති. එහෙත් සීතාවක රාජසිංහයන් එවැන්නක් ඉදිකළ බවක් ප‍්‍රචලිත නොවූවද ඔහුද සිය ප‍්‍රියම්බිකාව වෙනුවෙන් දෙවොලක් ඉදිකර පත්තිනි දේවියට කැප කර ඇත්තේය. එය ෂාජහන් රජු විසින් මුම්ටාස් මහල් නම් සිය ප‍්‍රියම්බිකාවගේ අකල් වියෝව දරාගත නොහී ඇය වෙනුවෙන් ටජ්මහල ඉදිකළා වැනිය. 
සීතාවක රාජසිංහයන් විසින් සිය අගමෙහෙසිය වූ මල්වතී බිසව වෙනුවෙන් ඉදිකරනලද දෙවොල ටජ්මහල හා සසඳන කළ මහා නිර්මාණයක් නොවුනද අරමුණු විෂයෙහි ලංකාවේ මේ දෙකම එක හා සමානය. ගැටලූව වන්නේ සීතාවක රාජසිංහයන් එබඳු නිර්මාණයක් කළ බව බොහෝ දෙනා නොදන්නා රහසක් ලෙසින් පැවතීමයි. එක් අතකින් සිය ප‍්‍රතිවාදීන් පමණක් නොව තමන්ගේ අදහස් අනුමත නොකළ එවකට සිටි භික්ෂූන් තොග ගණනේ විවිධ මාර්ග ඔස්සේ මරා දැමූ මේ නරපතියා එබන්දක් කර ඇතැයි යන්නද පුදුම සහගතය.

ජන ශ‍්‍රැතියට අනුව සීතාවක රාජසිංහ රජු මල්වතී නම් රූමත් යෞවනීය දකින්නේ අහඹුවෙනි. මල්වතී යනු එවකට සිටි සුප‍්‍රසිද්ධ නැකැත්කරුවකු වූ දොඩම්පෙ ගණිතයාගේ දියණියයි. ඔවුන්ගේ වාසභූමිය වූයේ රුවන්වැල්ලට නොදුරු ගෝනගල ගම්මානයයි. මේ ගම පිහිටා ඇත්තේ එවකට පහතරට රාජධානියේ සිට උඩරට රාජධානිය දක්වා දිවෙන මහා මාර්ගය අසලය. සීතාවක රාජසිංහ රජුගේ පෙතංගොඩ උයන පිහිටියේද මේ ගමන් මාර්ගය අසලමය. සීතාවක අමිතිරිගල ගෝනගල හක්මත්ත පෙතංගොඩ මත්තමගොඩ අම්පෙ අරන්දර වැනි ගම් ඔස්සේ උඩරට ගමන් මාර්ගය තිබූ බැව් පැවසේ.
සීතාවක රාජසිංහ රජු වරක් පෙතංගොඩ පිහිටි සිය රාජකීය උයනට ගොස් ආපසු එමින් සිටියදී දියනාමින් සිටි රූබර යෞවනියක ගෝනගල ග‍්‍රාමයේදී දුටුවේය. දුටු මතින්ම ඇය කෙරෙහි ලොබබැඳි රජු එවේලේම ඇයව සිය රජවාසලට කැඳවාගෙන අග බිසෝ තනතුරෙහි තබා ගත්තේය. මේ කාලය වන විට රජුගේ වයස අවුරුදු හැටද ඉක්මවා තිබූ බවද කියවෙයි.

මේ කියන මල්වතිය එවකට අටලොස් වියැති යෞවනියකි. ඇයගේ පියා වූයේ රජවාසල පවා ප‍්‍රසිද්ධියට පත්ව සිටි දොඩම්පේ ගණිතයාය. මල්වතිය විවාහ කරගැනීමේ අපේක්‍ෂාවෙන් ඇය හා පේ‍්‍රමයෙන් බැඳී සිටියේ රාජසූරිය නම් කුමරෙකි. ඥාතීත්වයෙන් ඔහු රාජසිංහ රජුගේ මුණුබුරෙකි. ඒනිසා මල්වතිය රජවාසලට රුගෙන යාම නැතිනම් පැහැරගෙන යාම හේතුවෙන් දොඩම්පේ ගණිතයාත් රාජසූරිය කුමාරයාත් රජු කෙරෙහි දැඩිලෙස වෛර බැන්දෝය.
රාජසිංහ රජු මල්වතිය අඟ බිසෝ තනතුරෙහි තබා ඇය කෙරෙහි බලවත් පේ‍්‍රමයෙන් යුතුව කල් ගෙවීය. එහෙත් ඉතා කෙටිකලකින්ම අනපේක්ෂිතව අවාසනාවන්ත ලෙසින් මල්වතිය රෝගාතුර වූවාය. කොතෙක් වෙද හෙදකම් කළද ඇයගේ රෝගය සුවකර ගන්නට නොහැකි විය. නොබෝ කලකින්  ඕ පරලෝක ප‍්‍රාප්ත වූවාය. ඇයගේ මරණය ඉවසා දරාගත නොහී රාජසිංහ රජු දැඩිසේ කම්පාවට පත් වූවේය. ඇය පිළිබඳව සෙනෙහස මතකය රජුගෙන් කිසිදා ගිලිහී නොගියේ සංවේගය සමනය කරනුවස් ඇය සිහිපත් කරනුවස් ඇය වෙනුවෙන් දෙවොලක් ඉදිකර එය පත්තිනි දේවිය වෙනුවෙන් කැප කළේය. ඒ දෙවොල වන්නේ සීතාවක රාජධානියට නුදුරින් පිහිටි මැදගොඩ දෙවොලයි.
කිස්තු වර්ෂ 1592දී පමණ ඉදිකර ඇතැයි සලකන මැදගොඩ දේවාලයට අවිස්සාවේල්ල සිට තල්දුව බැස අමිතිරිගල මාර්ගයේ ගොස් පල්ලේකණුගල මාර්ගයේ කිලෝමීරයක දුරක් ඇත්තේය. 
ඉහතින් සඳහන් කළ ජනශ‍්‍රැතිය තහවුරු කෙරෙන තොරතුරු රිසිමන් අමරසිංහ නම් මහාචාර්යවරයා විසින් රචිත ඓතිහාසික සීතාවක ග‍්‍රන්ථයේද සඳහන්ය. මේ සම්බන්ධ වැඩිමනක් තොරතුරු ඇතුළත් පුස්කොළ පොත් මානියම්ගම රජමහ විහාර පොත්ගුලෙහි ඇති බවද එම ග‍්‍රන්ථයේම සඳහන්ය.
මැදගොඩ දේවාලය ඉදිකිරීම සම්බන්ධව තවත් ජනප‍්‍රවාදයක්ද තිබේ. එයට අනුව කැලණි ගඟ ඔස්සේ පෙතන්ගොඩ උයනට අගුලකින් රාජසිංහ රජු ගමන් කළ අවස්ථාවක දේවාලයට නුුදුරේදී අගුල ගඟ මැද නැවැතුණී. අගුල පැදවූ මාල මීගොල්ල නැමැත්තා අගුලෙන් බැස දිය යට කිමිදී අගුල නතරවීමට හේතුව සෙවීය. එහෙත් අගුල නතරවීමට කිසිදු හේතුවක් ඔහුට සොයාගත නොහැකි වූ තැන රජු උපදෙස් දී ඇත්තේ වට පිටාව පරීක්‍ෂා කරන ලෙසටය. ඒ අනුව මාල මීගොල්ල අවට සෝදිසි කරත්්දී ගඟ අසබඩ උස් බිමක පහන් දල්වා තිබෙනු දිටීය. වහා ඔහු මේ බව රජුට දැනුම් දුන් විට රාජසිංහ අ`ගුලෙන් බැසවුත් එම ස්ථානයට පැමිණ පහන්දල්වා කරදර බාධාවකින් තොරව තමන්ට අ`ගුල ගෙනයාමට ඉඩ දෙන්නේ නම් මෙම ස්ථානයේ පත්තිනි දේවිය උදෙසා දෙවොලක් තනා දෙන බවට භාරයක් වී අ`ගුලට ගොඩ විය. 

එවර අ`ගුල කිසිවකුගේ මෙහෙයවීමෙන් තොරව උඩුගං බලා ඉබේම පැදවුණු බවත් කියති. ඉන් පසු රජු මෙහි දෙවොලක් තනා දෙවොලේ පැවැත්ම උදෙසා ගම්වරද දී ඇත.

කැටයම් වලින් යුත් ගල් කණු

මල්වතිය පැහැරගෙන යාම නිසා වෛර බැඳගත් රාජසූරිය කුමරු හා දොඩම්පේ ගණිතයා රාජසිංහ රජුගෙන් පලිගත් බවද ඓතිහාසික සීතාවක ග‍්‍රන්ථයේ සඳහන් වෙයි. එයට අනුව උඩරට රාජ්‍ය අල්ලා ගැනීමට ගොස් පහරදී තම සේනාවද විනාශ කරගත් රාජසිංහ රජු පෙරලා සීතාවකට එන ගමනේදී හත්මත්ත නම් ග‍්‍රාමයේදී රාජසිංහ රජුගේ පාදයකට රාජසූරිය කුමාරයා මුගුරකින් පහර දුන්නේය. 
දොඩම්පේ ගණිතයා විසින් පහරදිම නිසා ඇති වූ තුවාලයේ විෂ බැන්ද බවද පැවසේ. එසේ කීමෙන් අනතුරුව දොඩම්පේ ගණිතයා පැනගොස් වත්මන් යටියන්තොට ට නුදුරු කන්දක තිබූ දැවැන්ත කොස් ගසක තිබූ විශාල බෙනයක සැඟවී සිටි බවත් රජුගේ මරණයෙන් පසුව ඔහු නැවත සිය ගම් ප‍්‍රදේශයට පැමිණි බවත් තවත් ජනප‍්‍රවාදයකින් කියැවෙයි. කෙසේ වුවද අදටත් යටියන්තොට නගරයට නුදුරින් ගණිතකන්ද නමින් ගමක් ඇත්තේය.
2014 මාර්තු මස 20 | ලංකාදීප කර්තෘ මණ්ඩලය